Σε θολό τοπίο εξελίσσεται η συζήτηση για το πώς και πότε μπορεί να κλείσει ο πόλεμος με το Ιράν, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ και το Πεντάγωνο εκπέμπουν διαφορετικά, συχνά αντιφατικά, μηνύματα. Από τη μία ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται να μιλά για έναν πόλεμο «σχεδόν τελειωμένο», από την άλλη αφήνει ανοιχτό ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν φτάσει ακόμη εκεί που θέλει η Ουάσιγκτον, ενώ ο Πιτ Χέγκσεθ προανήγγειλε ακόμη πιο σκληρή στρατιωτική κλιμάκωση. Το αποτέλεσμα είναι να εντείνεται η αβεβαιότητα σε συμμάχους, αγορές και αμερικανικό πολιτικό σύστημα για τον πραγματικό τελικό στόχο της επιχείρησης.

Το Axios καταγράφει πέντε βασικά σενάρια για την επόμενη ημέρα. Το πρώτο είναι μια εκεχειρία μέσω διαπραγμάτευσης, που θα μπορούσε να συνοδευτεί από νέα πυρηνική συμφωνία. Ο τερματισμός ή ο δραστικός περιορισμός του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος παραμένει κεντρικός στόχος της Ουάσιγκτον, όμως οι έμμεσες συνομιλίες που είχαν προηγηθεί δεν έπεισαν την αμερικανική πλευρά ότι η Τεχεράνη διαπραγματευόταν σοβαρά. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επαφών, στοιχείο που δείχνει ότι η διπλωματική οδός δεν έχει κλείσει οριστικά.

Το δεύτερο σενάριο είναι αυτό που περιγράφεται ως «μοντέλο Βενεζουέλας» δηλαδή μια αλλαγή στην κορυφή της εξουσίας με αμερικανική στήριξη προς νέο συνομιλητή μέσα από το ίδιο το σύστημα. Ωστόσο, αυτή η ανάγνωση συναντά σοβαρές ενστάσεις, καθώς το ιρανικό καθεστώς δεν ταυτίζεται με προσωποπαγή εξουσία τύπου Μαδούρο. Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει οικοδομήσει εδώ και δεκαετίες πλέγμα στρατιωτικών, θρησκευτικών και πολιτικών θεσμών, ακριβώς για να αντέχει σε κυρώσεις, εσωτερικούς κραδασμούς και αλλαγές προσώπων. Γι’ αυτό και πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι ένα «φιλοαμερικανικό» πέρασμα εξουσίας εκ των έσω δεν θα ερμηνευόταν απαραίτητα ως λύτρωση από την ιρανική κοινωνία, αλλά θα μπορούσε να ιδωθεί και ως επιβολή.

Το τρίτο σενάριο είναι η λαϊκή εξέγερση και η κατάρρευση του καθεστώτος. Η υπόθεση αυτή δεν θεωρείται αδιανόητη, ειδικά αν ληφθούν υπόψη η οικονομική πίεση, η κοινωνική κόπωση και οι μεγάλες διαδηλώσεις που είχαν προηγηθεί του πολέμου. Όμως εδώ υπάρχει ένα τεράστιο πρακτικό κενό: η ιρανική αντιπολίτευση δεν διαθέτει ούτε ενιαία ηγεσία ούτε σαφή οργανωμένη δύναμη στο πεδίο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν δημιουργηθούν συνθήκες αποσταθεροποίησης, η μετάβαση δεν είναι δεδομένο ότι θα οδηγήσει σε ελεγχόμενη αλλαγή. Το αντίθετο: υπάρχει σοβαρός κίνδυνος εσωτερικής διάλυσης και παρατεταμένης σύγκρουσης, με χαρακτηριστικά εμφυλίου.

Το τέταρτο σενάριο μεταφέρει το βάρος από την πολιτική στο καθαρά στρατιωτικό επίπεδο. Πρόκειται για την πιθανότητα αποστολής ειδικών δυνάμεων με αποστολή την εξασφάλιση ή την καταστροφή του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Σε αυτή την εκδοχή, ο πόλεμος τελειώνει επειδή καταστρέφεται φυσικά η πυρηνική απειλή και όχι επειδή επιτυγχάνεται κάποια πολιτική συμφωνία. Πρόκειται όμως και για το πιο επικίνδυνο σενάριο, καθώς θα απαιτούσε παρουσία δυνάμεων στο έδαφος μιας χώρας που εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτικές δυνατότητες και να παράγει απειλή.

Το πέμπτο και ίσως πιο «τραμπικό» σενάριο είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ να ανακοινώσει ότι πέτυχε τους βασικούς του στόχους, να κηρύξει νίκη και να αποχωρήσει, ακόμη κι αν το πολιτικό ζήτημα στο εσωτερικό του Ιράν παραμείνει ανοιχτό. Οι αγορές φαίνεται να ποντάρουν σε μια τέτοια γρήγορη έξοδο, ακριβώς επειδή η παρατεταμένη σύγκρουση πιέζει το εσωτερικό οικονομικό μέτωπο στις ΗΠΑ και αυξάνει το πολιτικό κόστος για τον Λευκό Οίκο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Την ίδια ώρα, όμως, ο ίδιος ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι αν η επόμενη ηγεσία στην Τεχεράνη δεν είναι η «σωστή», τότε η Αμερική ίσως χρειαστεί να επιστρέψει στη σύγκρουση λίγα χρόνια αργότερα.

Η βασική αντίφαση βρίσκεται ακριβώς εκεί. Ο Τραμπ δήλωσε στο CBS ότι ο πόλεμος είναι «πολύ ολοκληρωμένος» και ουσιαστικά κοντά στο τέλος, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα, σύμφωνα με το Axios, είπε σε Ρεπουμπλικανούς ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη κερδίσει, αλλά «όχι αρκετά». Την ίδια ώρα, ο Χέγκσεθ ξεκαθαρίζει ότι οι επιθέσεις όχι μόνο δεν αποκλιμακώνονται, αλλά εντείνονται. Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει παρουσιάσει ακόμη μια καθαρή, ενιαία εικόνα για το πού ακριβώς θέλει να σταματήσει.

Το πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ είναι ότι ο χρόνος δεν δουλεύει υπέρ του. Κάθε εβδομάδα χωρίς καθαρή έξοδο ή σαφή στόχο αυξάνει την αβεβαιότητα, φορτώνει πίεση στην αμερικανική οικονομία και μεγαλώνει το ρίσκο να παγιωθεί η εντύπωση ότι ο πόλεμος ξεκίνησε γρήγορα, αλλά χωρίς απολύτως ξεκαθαρισμένο τελικό σχέδιο. Αυτό είναι και το κεντρικό συμπέρασμα του Axios: όπως η σύγκρουση άρχισε απότομα και χωρίς μεγάλη προειδοποίηση, έτσι είναι πιθανό να τελειώσει επίσης αιφνιδιαστικά — όχι όμως κατ’ ανάγκην με τρόπο που να λύνει οριστικά το ιρανικό πρόβλημα.

ΠΗΓΗ: geopolitico.gr

Ντόναλντ Τραμπ Ιράν ΗΠΑ LIFE