Ο Δρ. Γεωπολιτικής Γιώργος Φίλης, σε παρέμβασή του στη «Ναυτεμπορική», έβαλε στο τραπέζι –χωρίς ωραιοποιήσεις– το ερώτημα που στοιχειώνει την Ευρώπη μετά τις αναταράξεις στις διατλαντικές σχέσεις και στον απόηχο της συμφωνίας ΕΕ–Ινδίας: μπορεί η Ευρώπη να σταθεί «χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες» ή έστω «με λιγότερες Ηνωμένες Πολιτείες»;

Η απάντησή του ήταν διπλή και απολύτως ρεαλιστική: ναι, μπορεί, αλλά μόνο αν η Ε.Ε. γίνει αυτό που διακηρύσσει ότι είναι. Δηλαδή ευρωπαϊκή και ένωση. Όχι ένα σχήμα όπου τα κράτη-μέλη τραβούν το καθένα το σχοινί προς τη δική του κατεύθυνση, ακυρώνοντας στην πράξη κάθε έννοια στρατηγικής αυτονομίας.

«Η Ευρώπη έχει σώμα, αλλά όχι νεύρο»

Ο Φίλης αναγνώρισε ότι η Ε.Ε. διαθέτει τεράστια γεωοικονομική δύναμη και παραμένει η ισχυρότερη αγορά του πλανήτη. Όμως, κατά τον ίδιο, το κρίσιμο πρόβλημα δεν είναι τα μεγέθη, αλλά η ανικανότητα συνεννόησης και τα αντικρουόμενα εθνικά συμφέροντα που οδηγούν σε στρατηγική παράλυση.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα έφερε τη στάση απέναντι στη Ρωσία, σημειώνοντας ότι συγκεκριμένα κράτη-μέλη (Βαλτικές χώρες και Πολωνία) «τραβούν» την Ε.Ε. προς μια συγκεκριμένη γραμμή. Την ίδια στιγμή όμως, όπως είπε, η Ευρώπη «κάνει τον Κινέζο» όταν πρόκειται για τον ευρωπαϊκό Νότο και τα συμφέροντα ασφάλειας Κύπρου–Ελλάδας–Βουλγαρίας απέναντι στην Τουρκία. Με αυτή τη λογική –υποστήριξε– δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή αυτονομία: η Ευρώπη έχει «σώμα» (αγορά/μέγεθος), αλλά όχι «νεύρο» (ενιαία πολιτική βούληση).

ΕΕ–Ινδία: ευκαιρία με όρους… προετοιμασίας

Στο οικονομικό σκέλος, χαρακτήρισε τη συμφωνία ΕΕ–Ινδίας καλύτερη από τη Mercosur, υπενθυμίζοντας ότι για τη Mercosur υπάρχει δικαστική τροχιά προς το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, άρα παραμένουν ανοικτά ερωτήματα.

Για την Ελλάδα, το μήνυμα ήταν καθαρό: είναι εθνικό συμφέρον να «τραβήξει» η Αθήνα την Ινδία προς την Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη, γιατί η Ινδία δεν είναι μόνο εμπορικός εταίρος, αλλά και γεωπολιτικός παράγοντας. Όμως έβαλε και έναν ωμό πρακτικό όρο: ακόμη κι αν πέσουν δασμοί και ανοίξουν δρόμοι για εξαγωγές, η χώρα θα κερδίσει μόνο αν έχει παραγωγική βάση, οργάνωση και εξαγωγική ικανότητα. Αλλιώς, οι ευκαιρίες θα καταλήξουν σε όσους είναι έτοιμοι.

Mercosur: το «δυτικό ημισφαίριο» και ο παράγοντας ΗΠΑ

Ο Φίλης πρόσθεσε έναν γεωπολιτικό «υπόγειο» παράγοντα για τη Mercosur: μιλάμε για χώρο στο δυτικό ημισφαίριο, που οι ΗΠΑ παραδοσιακά θεωρούν «αυλή» τους. Σε ένα σενάριο βαθύτερης ρήξης ΗΠΑ–ΕΕ, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει πιέσεις προς χώρες της Mercosur που θα επηρεάσουν ροές προϊόντων – ειδικά τροφίμων – προς την Ευρώπη. Με άλλα λόγια, οι εμπορικές συμφωνίες δεν λειτουργούν σε κενό αέρος.

Ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς ΗΠΑ; «Πάρα πολύ δύσκολο»

Στο μεγάλο ερώτημα της απεξάρτησης, ο Φίλης ήταν κατηγορηματικός: δεν βλέπει ρεαλιστική ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς τις ΗΠΑ στο ορατό μέλλον. Εξήγησε ότι οι Ευρωπαίοι δυσφορούν ακόμη και στην ιδέα αύξησης αμυντικών δαπανών, ενώ μια πραγματική μετάβαση θα απαιτούσε χρόνο σχεδόν μιας γενιάς.

Και αν –υποθετικά– υπήρχε απόφαση να στηθεί ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική αποτροπής, θα προϋπέθετε κάτι πολιτικά εκρηκτικό: μια γαλλική πυρηνική ομπρέλα με λογική ανάλογη του άρθρου 5, ώστε επίθεση σε κράτος-μέλος να θεωρείται υπόθεση συλλογικής αποτροπής. Κατά τον ίδιο, η Ευρώπη έχει πόρους και πληθυσμό, αλλά δεν είναι δομημένη θεσμικά και κοινωνικά για τέτοιες ευθύνες.

«Κοινή άμυνα σημαίνει κοινά συμφέροντα» – και κοινή ταυτότητα

Το πιο αιχμηρό σημείο της παρέμβασής του ήταν ότι κοινή άμυνα δεν χτίζεται μόνο με κονδύλια και βιομηχανικά προγράμματα. Χτίζεται πάνω σε κοινά συμφέροντα. Και εκεί επιστρέφει το θεμελιώδες ερώτημα: έχουμε κοινά συμφέροντα όλοι οι Ευρωπαίοι ή κοινά συμφέροντα μόνο όταν το θέλει ο Βορράς;

Ο Φίλης προχώρησε ακόμη παραπέρα, λέγοντας ότι για να υπάρξει ενοποίηση που να φτάσει σε κοινό στρατό και κοινά σύνορα χρειάζεται ταυτότητα. Κατά την τοποθέτησή του, η βάση είναι «ταυτωτική» και όχι καθαρά οικονομική: χωρίς κοινό πολιτισμικό/ιστορικό τόπο, η Ένωση κινδυνεύει να μένει σε διαχείριση χωρίς βάθος. Στο ίδιο πνεύμα, υπενθύμισε ότι ο «ευρωπαϊκός πολιτισμός» πατά σε ελληνική φιλοσοφία και επιστήμη, ρωμαϊκό/βυζαντινό δίκαιο και χριστιανική παράδοση – και αναρωτήθηκε πώς μπορεί να υπάρξει κοινή πορεία όταν αυτά δεν λειτουργούν ως κοινός άξονας.

Ελληνοτουρκικά: «Μην ψάχνετε τον “μπαμπούλα Τραμπ”»

Περνώντας στα ελληνοτουρκικά, ενόψει Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας και συνάντησης Μητσοτάκη–Ερντογάν, ο Φίλης απέρριψε τη σεναριολογία ότι ο Τραμπ θα εμφανιστεί ως «μπαμπούλας» για να επιβάλει λύσεις. Το χαρακτήρισε «καραμελίτσα» της εσωτερικής συζήτησης και υπενθύμισε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μπροστά του Γάζα, Ουκρανία, Ιράν, Συρία, Κίνα και τη συνολική κρίση του ευρωατλαντικού χώρου.

Δεν απέκλεισε ότι υπάρχουν σχέδια για την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά προειδοποίησε ότι «δεν είναι ανάγκη να τα προσκαλούμε», φέρνοντας στη συζήτηση τη θουκυδίδεια λογική: ο δυνατός προχωρά όσο μπορεί, ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα δεν είναι ούτε Συρία ούτε Κούρδοι, διαθέτει αυξημένο γεωπολιτικό βάρος, το σχήμα 3+1 ως επίσημη πολιτική των ΗΠΑ και ενεργειακές συμφωνίες. Έδωσε έμφαση στην ανάγκη εμβάθυνσης της σχέσης με το Ισραήλ.

Κλείνοντας, εκτίμησε ότι η συνάντηση με τον Ερντογάν «πρέπει να γίνει», επειδή η Τουρκία εμφανίζει νευρικότητα λόγω των εξελίξεων, αλλά προειδοποίησε ότι θα έρθει με «αλαζονεία» λόγω του πλεονεκτήματος που αποκόμισε από τη συριακή συγκυρία. Η ελληνική γραμμή, κατά τον Φίλη, πρέπει να είναι αυστηρή: συζήτηση μόνο χαμηλής πολιτικής και «δεν είναι ο καιρός» για οτιδήποτε ακουμπά εθνική κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα.

Δείτε την παρέμβαση του Γιώργου Φίλη στη Ναυτεμπορική.

Γιώργος Φίλης Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν Ντόναλντ Τραμπ Κυριάκος Μητσοτάκης Τουρκία ΗΠΑ LIFE Ελλάδα