Το ΝΑΤΟ αλλάζει πίστα και η Τουρκία διεκδικεί ρόλο πρώτης γραμμής

Η νέα φάση του ΝΑΤΟ δεν περιορίζεται στη στρατιωτική αποτροπή απέναντι στη Ρωσία. Η Συμμαχία αναδιατάσσεται γύρω από έναν ευρύτερο ανταγωνισμό ισχύος, όπου η Κίνα, η Μαύρη Θάλασσα, η Μέση Ανατολή, ο Καύκασος, η αμυντική βιομηχανία και οι ενεργειακοί διάδρομοι αποκτούν κεντρική σημασία. Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί όχι ως απλός σύμμαχος, αλλά ως αναγκαίος γεωπολιτικός κόμβος.

Η Άγκυρα αξιοποιεί τη γεωγραφία της με ψυχρό υπολογισμό. Συνορεύει με περιοχές κρίσης, παρεμβαίνει στη Συρία, έχει λόγο στον Εύξεινο Πόντο, επηρεάζει εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο και διατηρεί ανοικτούς διαύλους με τη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα διαπραγματεύεται με τη Δύση. Αυτή η διπλή τακτική ενοχλεί, αλλά της δίνει διαπραγματευτική αξία.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η προσπάθεια επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και η διεκδίκηση αμερικανικών κινητήρων F-110 για το μαχητικό KAAN. Η Άγκυρα δεν ζητά απλώς οπλικά συστήματα. Ζητά τεχνολογική νομιμοποίηση και αναβάθμιση της δικής της αμυντικής βιομηχανίας. Θέλει να συνδεθεί ξανά με την καρδιά της δυτικής στρατιωτικής τεχνολογίας, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τους ρωσικούς S-400.

Εκεί βρίσκεται και το μεγάλο πρόβλημα για την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους. Η Τουρκία θέλει τα πλεονεκτήματα του ΝΑΤΟ, αλλά όχι πάντα τις δεσμεύσεις του. Θέλει πρόσβαση στα δυτικά προγράμματα, αλλά κρατά ανοικτές σχέσεις με τη Μόσχα. Θέλει ρόλο στην ευρωπαϊκή άμυνα, αλλά απειλεί ευρωπαϊκά κράτη-μέλη και αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η ισραηλινή παρέμβαση στο θέμα των F-35 δεν ήταν λεπτομέρεια. Το Ισραήλ αντιλαμβάνεται ότι μια Τουρκία εξοπλισμένη με μαχητικά πέμπτης γενιάς, υπό τη σημερινή πολιτική ηγεσία, θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η Άγκυρα δεν κρύβει πλέον την εχθρότητά της απέναντι στο Ισραήλ, διατηρεί δεσμούς με τη Χαμάς και επενδύει σε μια ρητορική που υπερβαίνει την απλή κριτική στην πολιτική Νετανιάχου.

Για την Ελλάδα, η υπόθεση έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μία, κάθε καθυστέρηση ή εμπλοκή στην τουρκική επιστροφή στα F-35 λειτουργεί υπέρ της αεροπορικής ισορροπίας. Από την άλλη, η συνολική αναβάθμιση της Τουρκίας μέσα στο ΝΑΤΟ δημιουργεί μακροπρόθεσμο στρατηγικό πρόβλημα. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται μόνο τα F-35 για να ενισχυθεί. Χρειάζεται ρόλους, πρόσβαση, βιομηχανική συμμετοχή, πολιτική ανοχή και θεσμική αναβάθμιση. Και αυτά τα διεκδικεί μεθοδικά.

Η Αθήνα δεν μπορεί να περιορίζεται στη λογική ότι αρκεί να μη δοθούν τα F-35. Το ζήτημα είναι ευρύτερο. Η Τουρκία επιδιώκει να μπει στον πυρήνα των νέων αμυντικών σχεδιασμών της Δύσης, την ίδια στιγμή που κρατά ανοιχτή τη «Γαλάζια Πατρίδα», το casus belli, την κατοχή στην Κύπρο και την πολιτική πίεσης στη Θράκη. Αυτές οι αντιφάσεις πρέπει να αναδεικνύονται συστηματικά, όχι περιστασιακά.

Η ελληνική στρατηγική χρειάζεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και λιγότερη φοβική διαχείριση. Η πολιτική των «ήρεμων νερών» μπορεί να μειώνει την ένταση στην επιφάνεια, αλλά δεν αναιρεί τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Αντίθετα, πολλές φορές διευκολύνει τρίτους να βλέπουν τις ελληνοτουρκικές διαφορές ως διμερές πρόβλημα χαμηλής έντασης και όχι ως ζήτημα συμμαχικής αξιοπιστίας.

Η Τουρκία γνωρίζει να μετατρέπει κάθε κρίση σε ευκαιρία διαπραγμάτευσης. Η Ελλάδα οφείλει να μετατρέψει τη δική της γεωπολιτική αξία σε συγκεκριμένα ανταλλάγματα ασφαλείας. Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, ο Βόλος, η Λάρισα, η ενεργειακή θέση της χώρας και ο ρόλος της στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι δεδομένα που πρέπει απλώς να προσφέρονται. Είναι χαρτιά ισχύος.

Στη νέα αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ, όποιος δεν ορίζει τη θέση του, κινδυνεύει να του την ορίσουν άλλοι. Η Τουρκία κινείται επιθετικά για να βρεθεί στο κέντρο των εξελίξεων. Η Ελλάδα πρέπει να πάψει να αντιδρά μόνο στις τουρκικές κινήσεις και να παρουσιάσει δικό της σχέδιο: αεροπορική υπεροχή, θαλάσσια αποτροπή, ενεργειακές συμμαχίες, στενότερη σύνδεση με Ισραήλ και Κύπρο, και σαφή απαίτηση προς τους συμμάχους να μην επιβραβεύουν τον αναθεωρητισμό.

Η επόμενη ημέρα στο ΝΑΤΟ δεν θα είναι ουδέτερη για τα ελληνικά συμφέροντα. Θα ευνοήσει εκείνους που προσέρχονται με σχέδιο, ισχύ και απαιτήσεις. Αν η Τουρκία καταφέρει να εμφανιστεί ως απαραίτητη και η Ελλάδα ως προβλέψιμη, η ανισορροπία θα μεγαλώσει χωρίς να χρειαστεί ούτε μία πολεμική ενέργεια.