Μπορεί για τους περισσότερους η Ελλάδα να σημαίνει ήλιο, νησιά, θάλασσα και καλοκαιρινές διακοπές, όμως στη Σουηδία υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος για να «ταξιδέψει» κανείς στην Ελλάδα χωρίς αεροπλάνο, χωρίς ακτοπλοϊκά και χωρίς μεγάλο budget.

Σύμφωνα με την υπηρεσία χαρτών της Lantmäteriet, στη Σουηδία υπάρχουν τουλάχιστον πέντε τοποθεσίες που φέρουν το όνομα «Grekland», δηλαδή «Ελλάδα». Σε όλες τις περιπτώσεις, το όνομα φαίνεται να συνδέεται με κάποια αναφορά στην Ελλάδα, αν και οι λόγοι διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.

Το επίθετο "Έλληνας"

Όπως αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ της ιστοσελίδας «Υπερβόρειοι», μία από αυτές τις «Ελλάδες» βρίσκεται κοντά στη Σκάρα. Εκεί, σύμφωνα με την απογραφή μνημείων της Σουηδικής Υπηρεσίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, υπήρχε σπίτι που κατεδαφίστηκε το 1940 και ο ιδιοκτήτης του λεγόταν Άλμπιν Γκρεκ. Ωστόσο, παλαιότερη καταγραφή του 1946 σημείωνε ότι η πραγματική προέλευση του ονόματος παρέμενε άγνωστη.

Ο Γκούσταφ Άλμπιν Γκρεκ εμφανίζεται σε απογραφές και εκκλησιαστικά αρχεία ως τσαγκάρης, γεννημένος το 1876 στο Γκέτεμποργκ. Δεν είναι όμως σαφές γιατί έφερε το επίθετο «Γκρεκ», που σημαίνει «Έλληνας». Υπάρχει μάλιστα και η αντίστροφη εκδοχή: να μην έδωσε εκείνος το όνομα στην περιοχή, αλλά η περιοχή να του έδωσε το προσωνύμιο.

Στην ίδια ευρύτερη περιοχή εμφανίζεται παλαιότερα και ένας αγρότης, ο Γιόχαν Γιένσον Γκρεκ, γεννημένος το 1844, ενώ στο Βέρμλαντ υπήρχε στρατιώτης με το όνομα Ζαν Όλσον Γκρεκ. Έτσι, δεν αποκλείεται η ρίζα του τοπωνυμίου να βρίσκεται σε παλιό στρατιωτικό επώνυμο.

Οι διαμάχες και η Αθήνα

Μια άλλη «Ελλάδα» βρίσκεται κοντά στο Σκουτσέρ, στην Ούπλαντ. Εκεί το ενδιαφέρον είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς δίπλα υπάρχει και περιοχή που ονομάζεται «Τουρκία». Σύμφωνα με παλαιότερες καταγραφές, το όνομα «Ελλάδα» δημιουργήθηκε κατά τον 19ο αιώνα, την περίοδο των αναταραχών στα Βαλκάνια, για να περιγράψει τον χαρακτήρα και τις συχνές διαμάχες των κατοίκων.

Η ελληνική παρουσία στη σουηδική τοπωνυμία δεν σταματά εκεί. Υπήρχε αγρόκτημα στην Έστεργκετλαντ που ονομαζόταν «Αθήνα», πιθανότατα επειδή ένας κόμης φον Σβέριν τον 18ο αιώνα συνήθιζε να δίνει στα κτήματά του ονόματα από διάφορες ευρωπαϊκές περιοχές.

Ιδιαίτερη περίπτωση είναι και η «Κρήτη», που φαίνεται να αποτελεί ένα από τα πιο συνηθισμένα ελληνικά εμπνευσμένα τοπωνύμια στη Σουηδία. Σε καταγραφή από το Κάλμαρ αναφέρεται ότι ψαράδες και ξυλουργοί πήγαιναν σε μικρή νησίδα για διασκέδαση και ποτό και την αποκαλούσαν αστειευόμενοι «Κρήτη», σαν να επρόκειτο για τόπο που θα «κατακτούσαν» σε πόλεμο.

Σπάρτη και Τροία

Πιο ιστορικό και μυθολογικό χρώμα έχουν ονομασίες όπως «Σπάρτη» και «Τροία». Η «Σπάρτη» υπήρξε κάποτε όνομα γηροκομείου στο Άρινγκσος, πιθανότατα όχι λόγω του πολεμικού χαρακτήρα της αρχαίας πόλης, αλλά λόγω των γερόντων συμβούλων της, που θεωρούνταν σοφοί και σεβαστοί.

Η «Τροία», από την άλλη, συνδέεται με τη βαθιά διάδοση του ομηρικού μύθου ήδη από τον Μεσαίωνα. Σουηδικά τοπωνύμια όπως Tröjemåla, Tröjebo και Trojaborg ίσως κρατούν κάτι από αυτή τη μυθολογική κληρονομιά, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις το όνομα συνδέεται και με αρχαίους πέτρινους λαβυρίνθους, γνωστούς ως «τροϊακά κάστρα».

Το ενδιαφέρον είναι ότι η Ελλάδα που αποτυπώθηκε στα παλιά σουηδικά τοπωνύμια δεν ήταν τόσο η Ελλάδα των διακοπών, όσο η Ελλάδα της ιστορίας, των πολέμων, των μύθων και των συγκρούσεων. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει. Για τους περισσότερους Σουηδούς, η Ελλάδα σημαίνει φως, νησιά, θάλασσα και καλοκαιρινή ανάσα.

Ίσως, λοιπόν, στο μέλλον τα νέα τοπωνύμια να μη γεννηθούν από πολέμους και ιστορικές συγκρούσεις, αλλά από ταξίδια, αναμνήσεις και καλοκαιρινές εμπειρίες: μια ηλιόλουστη γωνιά να βαφτιστεί «Κρήτη», ένας ήσυχος κόλπος «Μύκονος» ή ένα ξερό, καμένο κομμάτι γκαζόν «Αθήνα». Γιατί τα τοπωνύμια, τελικά, είναι μικρά ίχνη μνήμης πάνω στον χάρτη.

Σουηδία