Κάθε χρόνο στις 25 Μαρτίου οι Έλληνες γιορτάζουμε την πιο βαριά και πιο ιερή ημερομηνία της Νεώτερης Ελλάδας. Την ημέρα που έχει ταυτιστεί με τον ξεσηκωμό απέναντι στον Τούρκο δυνάστη, με την έναρξη της εθνικής παλιγγενεσίας, με την απόφαση ενός σκλαβωμένου Γένους να σηκώσει κεφάλι και να διεκδικήσει ελευθερία, αξιοπρέπεια και αυτοδιάθεση.

Μόνο που η αλήθεια είναι πιο μεγάλη από το σχολικό στερεότυπο και πιο ενδιαφέρουσα από τον εύκολο μύθο.

Γιατί, αν το δει κανείς ψυχρά ιστορικά, στις 25 Μαρτίου 1821 δεν έγινε εκείνο το ένα, τεράστιο, καθοριστικό πολεμικό γεγονός που θα δικαιολογούσε από μόνο του να γίνει εθνική εορτή. Δεν υπήρξε εκείνη τη μέρα κάποια μοναδική μάχη που να άλλαξε τα πάντα. Ούτε καν το περίφημο περιστατικό με το λάβαρο της Αγίας Λαύρας και τον όρκο των αγωνιστών από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό επιβεβαιώνεται όπως το μάθαμε.

Η ιστορία της Αγίας Λαύρας είναι ένας από τους πιο ισχυρούς εθνικούς μύθους του ελληνικού κράτους. Μεγάλος, συμβολικός, συγκινητικός, αλλά μύθος. Ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν γράφει τίποτα σχετικό στα απομνημονεύματά του, ενώ είναι ιστορικά βεβαιωμένο ότι εκείνη την ημέρα βρισκόταν στην Πάτρα και όχι στη Μονή της Αγίας Λαύρας. Η εικόνα αυτή πέρασε στη συλλογική μνήμη κυρίως από τις αφηγήσεις του Πουκεβίλ και ύστερα αποτυπώθηκε δυνατά μέσα από τον πίνακα του Βρυζάκη.

Άρα τι γιορτάζουμε;

Γιορτάζουμε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα μεμονωμένο γεγονός. Γιορτάζουμε το σύμβολο της Επανάστασης. Γιορτάζουμε τη στιγμή που το έθνος αποφάσισε να συμπυκνώσει σε μία ημερομηνία όλο το νόημα του Ξεσηκωμού. Κι αυτό δεν έγινε τυχαία. Το 1838 ο Όθωνας καθιέρωσε επίσημα την 25η Μαρτίου ως εθνική εορτή, συνδέοντάς την με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ήταν μια βαθιά πολιτική και εθνική επιλογή: να δεθεί ο Αγώνας για την ελευθερία με την Ορθοδοξία, την πίστη, τη συνέχεια του Γένους.

Στην πραγματικότητα, η Επανάσταση είχε πάρει μπρος λίγες ημέρες πριν. Στις 21 Μαρτίου αρχίζει η πολιορκία των Καλαβρύτων, που ήταν η πρώτη καθαρή πολεμική πράξη του Αγώνα. Στις 23 Μαρτίου οι Μανιάτες με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τη βοήθεια του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη μπαίνουν στην Καλαμάτα και ουσιαστικά φωνάζουν προς όλους ότι οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν. Την ίδια μέρα αναβρασμός υπάρχει στη Βοστίτσα, στην Πάτρα, ενώ και ο Εμμανουήλ Παππάς κινείται για να μεταφέρει τη φλόγα στη Μακεδονία.

Με απλά λόγια, το ’21 δεν ξεκινά μονοκόμματα σε μια ημερομηνία. Ξεκινά ως κύμα. Ως φωτιά που πιάνει σε διαφορετικά σημεία, αλλά με κοινό σκοπό. Κι εκεί ακριβώς βρίσκεται το μεγαλείο του.

Αυτό το κύμα το σήκωσαν οι μεγάλοι ήρωες του Αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης, που δεν ήταν απλώς ένας πολεμιστής αλλά ο εγκέφαλος της Επανάστασης στην Πελοπόννησο. Ο Καραϊσκάκης, άγριος, ανυπότακτος, με γλώσσα κοφτερή και ψυχή πολεμιστή. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, που κουβαλούσε στρατιωικό μυαλό και τέλος τραγικό. Ο Παπαφλέσσας, που ήταν φωτιά και ταραχή από μόνος του. Ο Αθανάσιος Διάκος, που έγινε σύμβολο θυσίας και μαρτυρίου.

Και βέβαια, δεν γίνεται να μείνουν απ’ έξω οι γυναίκες που έβαλαν πλάτη στον Αγώνα. Η Μπουμπουλίνα δεν ήταν απλώς μια σπουδαία μορφή. Ήταν μια καπετάνισσα που ξόδεψε τα πάντα για την πατρίδα. Η Μαντώ Μαυρογένους κουβάλησε πάνω της αριστοκρατία, μόρφωση και φλόγα εθνική, σε εποχές που ο ρόλος της γυναίκας ήταν πολύ πιο περιορισμένος.

Η ουσία είναι μία: η 25η Μαρτίου δεν χρειάζεται να στηρίζεται σε έναν θρύλο για να είναι μεγάλη. Είναι μεγάλη επειδή συμβολίζει το πιο σπουδαίο πράγμα που έκανε ο Νεώτερος Ελληνισμός: αρνήθηκε να μείνει γονατισμένος. Αυτό γιορτάζουμε. Όχι μόνο μια ημερομηνία, όχι μόνο ένα περιστατικό, αλλά τη στιγμή που οι Έλληνες αποφάσισαν ότι η σκλαβιά δεν είναι μοίρα.

Και αυτό έχει τεράστια σημασία σήμερα. Γιατί τα έθνη που ζουν, είναι εκείνα που θυμούνται. Όχι με ψεύτικη αυτάρκεια, ούτε με άγνοια της ιστορικής αλήθειας, αλλά με σεβασμό. Με καθαρό βλέμμα. Με επίγνωση ότι η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η αυτοδιάθεση δεν ήταν ποτέ δωρεά. Ήταν πάντα κατάκτηση.

Η 25η Μαρτίου, λοιπόν, μένει όρθια όχι επειδή όλα έγιναν ακριβώς όπως τα μάθαμε μικροί, αλλά επειδή πίσω από τους θρύλους υπάρχει μια αλήθεια πιο μεγάλη: εκείνη την εποχή ένα έθνος αποφάσισε να ξαναγεννηθεί.

LIFE