Συναγερμός για τα νέα ναρκωτικά στην Ελλάδα

Η εποχή κατά την οποία η παράνομη αγορά ναρκωτικών στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην κοκαΐνη, στην κάνναβη και στην ηρωίνη φαίνεται ότι τελειώνει.

Ένας νέος, πολύ πιο απρόβλεπτος και εξαιρετικά επικίνδυνος κόσμος αναδύεται μέσα από παράνομα εργαστήρια, άγνωστους χημικούς συνδυασμούς και ουσίες που μπορούν να αλλάζουν σύνθεση ταχύτερα από όσο προλαβαίνουν να αντιδράσουν οι Αρχές.

Πρόκειται για τα νέα συνθετικά ναρκωτικά, τα οποία δεν απαιτούν φυτείες, συγκεκριμένες κλιματικές συνθήκες ή πρόσβαση σε μακρινές περιοχές παραγωγής. Μπορούν να παρασκευαστούν σχεδόν οπουδήποτε, να εμφανιστούν στην αγορά με διαφορετική ονομασία και να χρησιμοποιηθούν για τη νόθευση άλλων ναρκωτικών χωρίς ο χρήστης να γνωρίζει τι πραγματικά καταναλώνει.

Τα στοιχεία που δημοσιεύουν «Τα ΝΕΑ» προκαλούν έντονη ανησησυχία και για την Ελλάδα. Κεταμίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά μέσα σε χρησιμοποιημένες σύριγγες σε τέσσερις μεγάλες πόλεις, ενώ καταγράφεται αύξηση των αναλόγων της φαιντανύλης και παρουσία τους σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν είχαν ανιχνευθεί.

Ο «άγνωστος κίνδυνος» που μπορεί να σκοτώσει

Η μεγάλη απειλή των συνθετικών ναρκωτικών βρίσκεται στην άγνωστη χημική τους ταυτότητα.

Σε αντίθεση με τις περισσότερο γνωστές ουσίες, η σύνθεσή τους μεταβάλλεται διαρκώς. Αυτό σημαίνει ότι ο χρήστης μπορεί να νομίζει πως αγοράζει ένα συγκεκριμένο ναρκωτικό, αλλά στην πραγματικότητα να καταναλώνει ένα εντελώς διαφορετικό μείγμα, άγνωστης καθαρότητας και απρόβλεπτης τοξικότητας.

«Συχνά διακινούνται ως διαφορετικά προϊόντα ή χρησιμοποιούνται για τη νόθευση άλλων ουσιών, χωρίς ο χρήστης να γνωρίζει τι πραγματικά καταναλώνει», προειδοποιεί ο πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων, Αθανάσιος Θεοχάρης.

Η πιο πρόσφατη ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά κατατάσσει τα συνθετικά οπιοειδή, τις συνθετικές καθινόνες και τα συνθετικά ή ημισυνθετικά κανναβινοειδή μεταξύ των σοβαρότερων αναδυόμενων απειλών.

Περισσότερες από 1.050 νέες ψυχοδραστικές ουσίες βρίσκονται αυτήν τη στιγμή υπό ευρωπαϊκή παρακολούθηση. Περίπου 50 από αυτές εντοπίστηκαν μέσα στον τελευταίο χρόνο, γεγονός που δείχνει πόσο γρήγορα μεταβάλλεται η παράνομη αγορά.

Από τα πάρτι της ρέιβ στη νέα έκρηξη μετά τον κορωνοϊό

Τα συνθετικά ναρκωτικά δεν εμφανίστηκαν σήμερα. Η μεθαμφεταμίνη είχε χρησιμοποιηθεί ακόμη και από στρατιωτικές μονάδες κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ τις τελευταίες δεκαετίες την επικαιρότητα απασχόλησε επανειλημμένα το Captagon, το επονομαζόμενο «χάπι των τζιχαντιστών».

Στην Ελλάδα, η πρώτη μεγάλη εμφάνιση των συνθετικών ουσιών καταγράφηκε πριν από περίπου 15 έως 20 χρόνια, παράλληλα με την εξάπλωση της μουσικής και της κουλτούρας των ρέιβ πάρτι. Εκείνη την περίοδο οι Αρχές εντόπιζαν κυρίως MDMA, γνωστό ως ecstasy, αλλά και κεταμίνη.

Ακολούθησε μία περίοδος σχετικής υποχώρησης. Η εικόνα, όμως, άλλαξε ξανά μετά την πανδημία του κορωνοϊού, όταν τα συνθετικά ναρκωτικά άρχισαν να επανεμφανίζονται δυναμικά.

Ο διευθυντής της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Ναρκωτικών, Ιωάννης Καρυδάκος, συνδέει την άνοδό τους και με τις αλλαγές στην παγκόσμια παράνομη αγορά. Μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στο Αφγανιστάν μειώθηκαν οι εξαγωγές ηρωίνης, δημιουργώντας ένα κενό που τα εγκληματικά δίκτυα επιχειρούν να καλύψουν με συνθετικές ουσίες παρόμοιας δράσης.

Δεν χρειάζονται φυτείες – Μπορούν να παραχθούν παντού

Η παραγωγή των παραδοσιακών ναρκωτικών εξαρτάται από τη γεωγραφία. Η κόκα καλλιεργείται κυρίως στη Λατινική Αμερική, το όπιο απαιτεί εκτάσεις με παπαρούνα, ενώ ακόμη και η κάνναβη χρειάζεται οργανωμένο χώρο καλλιέργειας.

Τα συνθετικά ναρκωτικά δεν έχουν αυτούς τους περιορισμούς.

Παράγονται σε εργαστήρια με πρόδρομες χημικές ουσίες, αρκετές από τις οποίες μπορούν να έχουν απολύτως νόμιμες βιομηχανικές ή εμπορικές χρήσεις. Αυτό δυσκολεύει σημαντικά τον έλεγχο των εισαγωγών και τον εντοπισμό του πραγματικού προορισμού τους.

Οι πρώτες ύλες προέρχονται συχνά από την Κίνα και την Ινδία, ενώ οι σχετικές πληροφορίες διακινούνται μέσω του σκοτεινού Διαδικτύου. Τα εγκληματικά δίκτυα μπορούν, επομένως, να μεταφέρουν την παραγωγή κοντά στις αγορές κατανάλωσης, μειώνοντας το κόστος και τον κίνδυνο της διεθνούς διακίνησης.

Η χημική «μετάλλαξη» ανοίγει παράθυρα στον νόμο

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα για τις διωκτικές Αρχές είναι ότι οι ουσίες μπορούν να μεταβάλλονται συνεχώς.

Μία μικρή αλλαγή στη χημική σύνθεση αρκεί για να δημιουργηθεί ένα νέο παράγωγο, το οποίο δεν περιλαμβάνεται αυτομάτως στους πίνακες των απαγορευμένων ναρκωτικών. Χρειάζεται εργαστηριακή εξέταση και ειδική διαδικασία ώστε να αποδειχθεί ότι είναι ψυχοδραστικό, τοξικό και επικίνδυνο.

Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία μπορεί να περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα. Στο μεταξύ, η νέα ουσία κυκλοφορεί εκμεταλλευόμενη ένα νομικό κενό.

Παράλληλα, ο εντοπισμός της δεν είναι εύκολος. Για τους αστυνομικούς μπορεί να μοιάζει απλώς με μία λευκή σκόνη ή ένα άχρωμο υγρό, χωρίς εξωτερικό χαρακτηριστικό που να αποκαλύπτει τη σύνθεση και την επικινδυνότητά του.

Η επιστήμη, η νομοθεσία και οι ελεγκτικές υπηρεσίες καλούνται έτσι να κυνηγήσουν μία αγορά που αλλάζει μορφή διαρκώς.

Πάνω από 60 παράνομα εργαστήρια σε τρεις μήνες

Μόνο κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 οι ευρωπαϊκές αστυνομικές υπηρεσίες εντόπισαν και εξάρθρωσαν περισσότερα από 60 παράνομα εργαστήρια συνθετικών ναρκωτικών.

Στην Ελλάδα δεν έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα αντίστοιχες οργανωμένες μονάδες παραγωγής, ενώ οι κατασχέσεις δεν έχουν ακόμη την κλίμακα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Οι ουσίες φτάνουν κυρίως σε μικρότερες ποσότητες από κράτη στα οποία λειτουργούν μεγάλα παράνομα εργαστήρια, όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Τσεχία, η Πολωνία και η Βουλγαρία.

Η Ελλάδα χρησιμοποιείται τόσο ως αγορά κατανάλωσης όσο και ως πέρασμα για τη διακίνησή τους. Οι ουσίες που εντοπίζονται συχνότερα είναι η αμφεταμίνη, η μεθαμφεταμίνη, η κεταμίνη και η αποκαλούμενη «ροζ κοκαΐνη».

Το 2024 συνελήφθησαν στη χώρα 1.541 άνθρωποι για υποθέσεις που αφορούσαν συνθετικά ναρκωτικά. Η μεγάλη πλειονότητα των συλλήψεων σχετιζόταν με χρήση ή κατοχή και πολύ λιγότερες με οργανωμένη διακίνηση.

Κεταμίνη σε χρησιμοποιημένες σύριγγες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα νεότερα στοιχεία για τη χρήση κεταμίνης.

Το 2025 η ουσία ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά σε χρησιμοποιημένες σύριγγες στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στον Βόλο και στο Ηράκλειο. Η παρουσία της με αυτήν τη μορφή δείχνει ότι η χρήση της δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα πάρτι ή στο περιβάλλον της νυχτερινής διασκέδασης.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αλλαγή του τρόπου κατανάλωσης μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο δηλητηρίασης, υπερδοσολογίας και μετάδοσης ασθενειών.

Το πρώτο καμπανάκι για τη φαιντανύλη

Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τη φαιντανύλη και τα ισχυρά συνθετικά οπιοειδή, τα οποία έχουν προκαλέσει τεράστια υγειονομική κρίση στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει ακόμη φαινόμενο αντίστοιχης έκτασης. Τα πρώτα σημάδια, ωστόσο, είναι αρκετά για να θέσουν τις Αρχές σε αυξημένη επιφυλακή.

Το 2025 καταγράφηκε αύξηση των αναλόγων της φαιντανύλης στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, η παρουσία τους εντοπίστηκε για πρώτη φορά στον Βόλο, στο Ηράκλειο και στο Αγρίνιο, ενώ σημαντική ποσοστιαία αύξηση καταγράφηκε στην Πάτρα.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα από τον Χώρο Εποπτευόμενης Χρήσης της Θεσσαλονίκης. Επαγγελματίες του ΕΟΠΑΕ έχουν συναντήσει ανθρώπους που προσέρχονται για χρήση ηρωίνης ή κοκαΐνης και ταυτόχρονα φέρουν στο σώμα τους επιθέματα φαιντανύλης.

Ο Ιωάννης Καρυδάκος παραδέχεται ότι η ουσία δεν αποτελεί ακόμη εκτεταμένο πρόβλημα για την Ελλάδα, αλλά απευθύνει μία ξεκάθαρη προειδοποίηση:

«Μακάρι να βγω ψεύτης, αλλά θεωρώ ότι θα το αντιμετωπίσουμε σε κάποια χρόνια. Κρατάμε ένα μάτι ανοιχτό προς αυτή την κατεύθυνση».

Μία αγορά που κινείται ταχύτερα από τις Αρχές

Τα συνθετικά ναρκωτικά αλλάζουν συνολικά τους όρους του πολέμου κατά των παράνομων ουσιών.

Τα εργαστήρια μπορούν να στηθούν κοντά στις αγορές κατανάλωσης, οι πρώτες ύλες μπορεί να είναι νόμιμες, η χημική σύνθεση μεταβάλλεται διαρκώς και οι χρήστες δεν γνωρίζουν ούτε την πραγματική ουσία ούτε τη δόση που λαμβάνουν.

Αυτός είναι και ο λόγος που η νέα γενιά ναρκωτικών μπορεί να αποδειχθεί θανατηφόρα ακόμη και από την πρώτη χρήση.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται ακόμη στο σημείο στο οποίο έχουν φτάσει οι Ηνωμένες Πολιτείες με τη φαιντανύλη. Τα δεδομένα, όμως, δείχνουν ότι δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού.

Η κεταμίνη στις χρησιμοποιημένες σύριγγες, η εξάπλωση των νέων ψυχοδραστικών ουσιών και τα πρώτα ίχνη ισχυρών συνθετικών οπιοειδών αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια.

Γιατί απέναντι σε μία ουσία που αλλάζει όνομα και σύνθεση πριν ακόμη καταγραφεί, η καθυστέρηση δεν είναι απλώς γραφειοκρατικό πρόβλημα.

Μπορεί να μετρηθεί σε ανθρώπινες ζωές.