Υπάρχουν στιγμές που μια χώρα καλείται να αποφασίσει πόσο αξίζει η ελευθερία της. Για την Ελλάδα, μια τέτοια στιγμή ήρθε τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, σε ένα σπίτι στην Κηφισιά.

Ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι παρέδωσε στον Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο του Μουσολίνι. Η απαίτηση ήταν να επιτραπεί στις ιταλικές δυνάμεις η κατάληψη στρατηγικών σημείων της ελληνικής επικράτειας. Ο Μεταξάς απάντησε στα γαλλικά: «Alors, c’est la guerre». Λοιπόν, έχουμε πόλεμο.

Η φράση πέρασε στην ιστορία με μία λέξη: ΟΧΙ.

Το βάρος μιας απόφασης

Ο Μεταξάς έλαβε την απόφαση ως πρωθυπουργός και ανέλαβε την ευθύνη της. Η ιστορική αναγνώριση αυτής της στάσης συμβαδίζει με την αλήθεια ότι κυβερνούσε δικτατορικά, ως επικεφαλής του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας, όμως, έγινε υπόθεση ολόκληρου του λαού.

Η εισβολή βρήκε απέναντί της μια κοινωνία που κινητοποιήθηκε με ενθουσιασμό. Οι εικόνες της επιστράτευσης, οι συγκεντρώσεις και η προθυμία συμμετοχής αποτυπώνουν το κλίμα εκείνων των ημερών.

Το «Με το χαμόγελο στα χείλη» έμεινε ως το μουσικό σύμβολο της εποχής. Το τραγούδι «Κορόιδο Μουσολίνι», με ελληνικούς στίχους του Γιώργου Οικονομίδη, συνδέθηκε με την περιφρόνηση απέναντι στον εισβολέα.

Εκείνο το χαμόγελο συγκινεί ακόμη, επειδή γνωρίζουμε τι ακολούθησε. Αποχωρισμοί, απώλειες, εξάντληση. Οι άνθρωποι που παρουσιάζονταν για να πολεμήσουν είχαν οικογένειες, δουλειές και μια ζωή που άφηναν πίσω τους.

Η άμυνα είχε αρχίσει πριν ακουστούν τα όπλα

Η αντίσταση στηρίχθηκε και σε προηγούμενη προετοιμασία. Οι μελέτες για την οχύρωση της βόρειας μεθορίου είχαν ξεκινήσει το 1935. Κατά τη διακυβέρνηση Μεταξά, το κατασκευαστικό έργο αναπτύχθηκε με τη συμμετοχή στρατιωτικών επιτελείων, μηχανικών, επιστημονικών φορέων και εργατών.

Η Γραμμή Μεταξά, με 21 οχυρά στην ελληνοβουλγαρική μεθόριο, προοριζόταν πρωτίστως να αντιμετωπίσει τη βουλγαρική απειλή και να προστατεύσει την κινητοποίηση του ελληνικού στρατού.

Το Ρούπελ ανήκει στην ίδια ιστορία προετοιμασίας, αλλά σε διαφορετική μάχη: αντιμετώπισε τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1941. Η αντίστασή του αποτελεί συνέχεια του αγώνα που άρχισε τον Οκτώβριο. Η σωστή χρονολόγηση δίνει σε κάθε μέτωπο και στους υπερασπιστές του τη θέση που τους αξίζει.

Στο Καλπάκι και στην Πίνδο γράφτηκε η απάντηση

Η ιταλική εισβολή αναχαιτίστηκε στην Ήπειρο και στην Πίνδο. Η VIII Μεραρχία του Χαράλαμπου Κατσιμήτρου υπερασπίστηκε την τοποθεσία Ελαίας–Καλαμά. Το απόσπασμα του Κωνσταντίνου Δαβάκη αντιμετώπισε την επίθεση στην Πίνδο. Η απόκρουση των ιταλικών επιθέσεων στην περιοχή του Καλπακίου διέψευσε την προσδοκία μιας γρήγορης κατάρρευσης της ελληνικής άμυνας.

Στις 14 Νοεμβρίου άρχισε η γενική ελληνική αντεπίθεση. Στις 22 Νοεμβρίου ο ελληνικός στρατός μπήκε στην Κορυτσά. Ο αμυνόμενος είχε πάρει την πρωτοβουλία και ο πόλεμος μεταφερόταν στο αλβανικό έδαφος.

Πίσω από τις ημερομηνίες βρίσκονται οι άνθρωποι. Ο φαντάρος που ανέβαινε στην επόμενη κορυφή. Ο τραυματίας που περίμενε να μεταφερθεί. Η οικογένεια που περίμενε είδηση.

Και οι γυναίκες της Πίνδου, που μετέφεραν πολεμοφόδια και τρόφιμα, στηρίζοντας τον ανεφοδιασμό σε δύσβατες περιοχές. Οι μαρτυρίες τους διασώζουν το μέγεθος μιας προσφοράς που δικαιούται να βρίσκεται στην καρδιά κάθε αφιερώματος για το 1940.

Το χρέος της σημερινής γενιάς

Ογδόντα έξι χρόνια μετά, η 28η Οκτωβρίου μάς καλεί να σκεφτούμε τι σημαίνει υπεράσπιση της πατρίδας στην πράξη.

Σημαίνει ηγεσία που αναλαμβάνει ευθύνη και κράτος που προετοιμάζεται εγκαίρως. Ένοπλες Δυνάμεις με εκπαίδευση, μέσα και υποστήριξη. Πολίτες που γνωρίζουν την ιστορία τους και αισθάνονται ότι συμμετέχουν σε μια κοινή προσπάθεια.

Σημαίνει, επίσης, σεβασμό στον στρατιώτη πέρα από την ημέρα της παρέλασης. Στον άνθρωπο που υπηρετεί, εκπαιδεύεται και καλείται να υπερασπιστεί τα σύνορα.

Η γενιά του 1940 έδωσε στην Ελλάδα ένα παράδειγμα με κόστος ζωής. Το ΟΧΙ ξεκίνησε ως πολιτική απόφαση και έγινε εθνική πράξη.

Η δική μας ευθύνη είναι να κρατήσουμε ζωντανές τις προϋποθέσεις του: μνήμη, προετοιμασία και θέληση να παραμείνουμε ελεύθεροι.

Ιστορία LIFE