Οι εικόνες από τους δρόμους του Ιράν στα τέλη του 2025 δεν είναι απλώς ακόμα ένα επεισόδιο κοινωνικής αναταραχής στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την ανάλυση του Σάι Γκαλ στο Geopolitico», λειτουργούν ως καθρέφτης ενός μέλλοντος που απειλεί να προσεγγίσει την Τουρκία ταχύτερα απ’ όσο δείχνει η επιφανειακή σύγκριση.

Στην Τεχεράνη, η σπίθα δεν ήταν ιδεολογική. Ήταν αριθμητική. Η κατάρρευση της ισοτιμίας μετέτρεψε την καθημερινότητα σε ρίσκο και την οικονομία σε πολιτική πράξη. Το παζάρι –όχι ως σύμβολο αλλά ως υποδομή– έκλεισε από δυσπιστία. Και όταν το εμπόριο παγώνει επειδή δεν μπορεί να «τιμολογήσει» το αύριο, το κράτος παύει να διαχειρίζεται διαμαρτυρία και αρχίζει να δοκιμάζεται στην ίδια του τη νομιμοποίηση.

Από το νόμισμα στην κάλπη

Το κρίσιμο στοιχείο που επισημαίνει ο Γκαλ είναι η διαφορά εργαλείου, όχι κατεύθυνσης.
Στο Ιράν, το άτυπο δημοψήφισμα διεξάγεται μέσω του νομίσματος. Στην Τουρκία, μέσω της κάλπης. Όταν όμως οι εκλογές γίνονται αποδεκτές μόνο αν παράγουν το «σωστό» αποτέλεσμα, τότε το σύστημα παύει να λειτουργεί ως εκλογικό και μετατρέπεται σε σύστημα δρόμου.

Αυτό ακριβώς άρχισε να αποτυπώνεται στην Τουρκία μετά τη σύλληψη και φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου, της πολιτικής φυσιογνωμίας που θεωρείται η πιο αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι μαζικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν ήταν οι μεγαλύτερες εδώ και πάνω από μια δεκαετία και το σοκ δεν περιορίστηκε στην πολιτική σκηνή. Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα, το νόμισμα κλυδωνίστηκε και ενεργοποιήθηκαν μέτρα έκτακτης ανάγκης.

Όταν η επίδοση αντικαθίσταται από τον φόβο

Για δύο δεκαετίες, η ισχύς της Τουρκίας δεν βασίστηκε στον φόβο, αλλά στην επίδοση: ανάπτυξη, προβλεψιμότητα, λειτουργικούς θεσμούς και τακτικές εκλογές. Όταν αυτή η πειθώ αρχίζει να αντικαθίσταται από διαδικαστικούς ελιγμούς, απαγορεύσεις και πειθαρχία αφήγησης, το καθεστώς δείχνει κάτι πιο επικίνδυνο από αυταρχισμό: αμφιβολία για την ικανότητά του να κερδίσει ανοιχτά.

Σε μια χώρα βαθιά εκτεθειμένη στο παγκόσμιο κεφάλαιο, τον τουρισμό και τις εισαγωγές, αυτή η αμφιβολία δεν συγχωρείται. Τιμωρείται σε ώρες.

Η Κύπρος ως μετρητής πίεσης

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η αναφορά του Γκαλ στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Η αντίληψη ότι πρόκειται για «ξεχωριστή υπόθεση» από τις εσωτερικές δυναμικές της Τουρκίας, χαρακτηρίζεται ευθέως αναλυτικό λάθος. Πολιτισμικά κοντά, οικονομικά εξαρτημένο και πολιτικά υποτελές στην Άγκυρα, λειτουργεί ως βαρόμετρο.

Οι διαδηλώσεις αλληλεγγύης μετά τη φυλάκιση Ιμάμογλου, οι αντιδράσεις στην επιβολή εκπαιδευτικών και πολιτιστικών παρεμβάσεων και –κυρίως– η εκλογική αποδοκιμασία της ηγεσίας που ευθυγραμμιζόταν πλήρως με την Άγκυρα, αποκάλυψαν ρωγμές. Όταν ακόμη και μια τουρκόφωνη κοινωνία υπό στρατιωτικό έλεγχο απορρίπτει ανοιχτά την κοινωνική μηχανική, το αφήγημα της «φυσικής ευθυγράμμισης» καταρρέει.

Γιατί η Τουρκία είναι πιο ευάλωτη από το Ιράν

Το συμπέρασμα του άρθρου είναι σκληρό και καθαρό: η αναταραχή μπορεί να κινηθεί ταχύτερα στην Τουρκία απ’ ό,τι στο Ιράν.
Το ιρανικό σύστημα έχει σχεδιαστεί για επιβίωση χωρίς συναίνεση, με εξαναγκασμό και λογική πολιορκίας. Η Τουρκία, αντίθετα, εξακολουθεί να επικαλείται νομιμότητα, δικαστήρια και εκλογές. Αν αυτή η επίκληση καταρρεύσει, χάνει το πιο πολύτιμο περιουσιακό της στοιχείο: την πίστη ότι η αλλαγή μπορεί να έρθει χωρίς ρήξη.

Στο Ιράν, η αγριότητα θεωρείται δεδομένη. Στην Τουρκία, η χειραγώγηση βιώνεται ως κλοπή. Και αυτή η διαφορά συμπιέζει τον χρόνο.

Το τελικό προειδοποιητικό σήμα

Ο Σάι Γκαλ δεν προβλέπει κατάρρευση με ημερομηνία. Περιγράφει όμως τον μηχανισμό. Τα καθεστώτα σπάνια πέφτουν επειδή οι διαδηλωτές «νικούν» στους δρόμους. Πέφτουν όταν οι εσωτερικοί παράγοντες –ελίτ, αγορές, διαχειριστές ισχύος– αποφασίζουν ότι το μέλλον είναι ασφαλέστερο αλλού.

Και εδώ βρίσκεται η πιο βαριά προειδοποίηση για την Άγκυρα: περαιτέρω κλιμάκωση της αναταραχής σε συνδυασμό με πρόσθετη φθορά της δημοκρατικής νομιμοποίησης δεν θα σταθεροποιήσει το σύστημα. Πιθανότερα, θα επιταχύνει την αποδόμησή του.
Όταν κλείνουν τα κανάλια συναίνεσης, η πίεση αυξάνεται ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να τη συγκρατήσει ο φόβος. Αυτό δείχνουν σήμερα οι δρόμοι του Ιράν – και αυτό φοβάται αύριο η Τουρκία.

Σάι Γκαλ Ιράν Τουρκία LIFE