Η εικόνα που διαμορφώνεται στους γαλλικούς διαδρόμους εξουσίας είναι πλέον σαφής: το Παρίσι θεωρεί ότι χάνει έδαφος στην Αφρική και ότι η Άγκυρα έχει χτίσει, μεθοδικά, ένα παράλληλο δίκτυο επιρροής. Αφορμή αυτή τη φορά στάθηκε η δημοσιογραφική έρευνα του France 24, την οποία η γαλλική δημόσια σφαίρα αντιμετωπίζει ως «καμπανάκι» για το πώς η Τουρκία συνδυάζει σκληρή ισχύ (οπλικά συστήματα) με ήπια ισχύ (εκπαίδευση, αφήγημα, πολιτιστικό προϊόν) σε κρίσιμες χώρες της ηπείρου.

Το «πρώτο χαρτί»: τα UAV και η αμυντική βιομηχανία

Στον πυρήνα του ρεπορτάζ μπαίνουν τα τουρκικά UAV – με αιχμή τα Bayraktar TB2/TB3 – ως εργαλείο που «πουλάει» σε κράτη τα οποία θέλουν γρήγορες λύσεις ασφάλειας και επιχειρήσεις κατά ανταρτών/τρομοκρατίας. Η έρευνα που προβάλλεται στη Γαλλία παρουσιάζει την Τουρκία να έχει αυξήσει εντυπωσιακά τον βαθμό αυτάρκειας της αμυντικής της παραγωγής (από περίπου 20% σε 80% αυτονομία) και να έχει εξελιχθεί σε έναν από τους κορυφαίους προμηθευτές όπλων στην Αφρική, με τη διατύπωση ότι «σε δέκα χρόνια έγινε ο 4ος προμηθευτής όπλων» στην ήπειρο.

Στο ίδιο πλαίσιο, ευρωπαϊκές αναλύσεις και ρεπορτάζ τα προηγούμενα χρόνια έχουν καταγράψει τη μετατόπιση αφρικανικών στρατών προς drones (σε περιβάλλον όπου οι σχέσεις με τη Γαλλία ψυχραίνονται), στοιχείο που λειτουργεί ως «αγορά» για την τουρκική αμυντική βιομηχανία.

Το «δεύτερο χαρτί»: οικονομική παρουσία και υποδομές – το παράδειγμα της Σενεγάλης

Η γαλλική ανάγνωση δεν περιορίζεται στα όπλα. Η έρευνα παρουσιάζει τουρκικές εταιρείες να εγκαθίστανται και στη «βιτρίνα» της οικονομίας, με παραδείγματα επενδύσεων στη Σενεγάλη και ειδικά στο Ντακάρ, όπου καταγράφεται εγκατάσταση βιομηχανικής δραστηριότητας στο «αποτύπωμα» της ευρύτερης τουρκικής διπλωματικής παρουσίας.

Παράλληλα, ως σύμβολο της νέας πραγματικότητας προβάλλεται και η Turkish Airlines, την οποία το γαλλικό ρεπορτάζ εμφανίζει ως «πρώτη αεροπορική εταιρεία του ηπείρου» σε επίπεδο παρουσίας/δικτύου – ένα στοιχείο που λειτουργεί και πρακτικά (συνδεσιμότητα) και πολιτικά (σταθερή ορατότητα της Τουρκίας).

Το «τρίτο χαρτί»: εκπαίδευση, θρησκεία και αφήγημα κατά της Γαλλίας

Εκεί που το ρεπορτάζ αποκτά καθαρά γεωπολιτικό βάθος είναι στο σκέλος της ιδεολογικής/πολιτισμικής επιρροής. Η έρευνα που συζητείται στη Γαλλία καταγράφει την Τουρκία να «δουλεύει» συστηματικά το αντι-γαλλικό αφήγημα, με δημόσιες αναφορές στο αποικιακό παρελθόν και με τηλεοπτικό λόγο που στοχοποιεί ευθέως τη Γαλλία.

Παράλληλα, η εκπαίδευση και η θρησκεία προβάλλονται ως μοχλοί: σχολεία, τζαμιά, ανθρωπιστική δράση και δομές που λειτουργούν ως «κοινωνική διπλωματία». Στο ίδιο ρεπορτάζ γίνεται μνεία και στην παρουσία της τουρκικής ιδιωτικής εταιρείας ασφαλείας Sadat στο Σαχέλ, κάτι που εντάσσεται στη συζήτηση περί «εργαλείων ισχύος» πέρα από τα κλασικά κρατικά κανάλια.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί στη γαλλική κοινή γνώμη και το προσωπικό στίγμα που καλλιεργείται από Τούρκους διπλωμάτες σε αφρικανικές πρωτεύουσες: στο ρεπορτάζ αναφέρεται δήλωση της Τουρκάλας πρέσβειρας στη Σενεγάλη ότι την αποκαλούν «Mama Africa».

Η μεγάλη εικόνα: «κενό» μετά το Σαχέλ και νέοι παίκτες

Το ντοκιμαντέρ/έρευνα έρχεται σε μια περίοδο όπου η γαλλική στρατιωτική παρουσία σε χώρες του Σαχέλ έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα μετά από πραξικοπήματα και ανατροπές, ανοίγοντας χώρο για νέους εταίρους. Η ίδια η γαλλική δημόσια συζήτηση αναγνωρίζει πλέον ότι το πεδίο δεν είναι «γαλλικό κτήμα» και ότι η Τουρκία παίζει, ταυτόχρονα, σε άμυνα-επενδύσεις-επικοινωνία.

Αφρική Τουρκία Γαλλία