Σε μια εξέλιξη που ήρθε κυριολεκτικά στο παρά πέντε και αλλάζει, έστω προσωρινά, τα δεδομένα στη Μέση Ανατολή, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι αποδέχθηκε πρόταση για δίβδομη εκτόνωση της κρίσης με το Ιράν, παγώνοντας για δύο εβδομάδες την επανέναρξη αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η απόφαση ελήφθη λίγο πριν από τη λήξη του τελεσιγράφου που είχε απευθύνει η Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη και συνοδεύτηκε από έναν καταιγισμό δηλώσεων, διαρροών και διπλωματικών κινήσεων που δείχνουν ότι το επόμενο δεκαπενθήμερο θα είναι καθοριστικό.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, μέσω ανάρτησής του στο Truth Social, αποκάλυψε ότι το Ιράν υπέβαλε στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα «σχέδιο 10 σημείων» για μια «μακροπρόθεσμη ειρήνη», το οποίο –όπως ο ίδιος έσπευσε να δηλώσει– μπορεί να αποτελέσει λειτουργική βάση διαπραγμάτευσης. Την ίδια στιγμή, ξεκαθάρισε ότι η αναστολή των βομβαρδισμών δεν ήταν μια μονομερής χειρονομία, αλλά αποτέλεσμα άμεσων παρεμβάσεων από το Πακιστάν και προσωπικά από τον πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ και τον στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ.

Το πασχαλιάτικο "δώρο" Τραμπ! Παράθυρο εκεχειρίας με Ιράν στο παρά πέντε

Κομβικό σημείο της αμερικανικής θέσης παραμένει το «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα» των Στενών του Ορμούζ. Ο Τραμπ παρουσίασε τη συμφωνία ως αμφίπλευρη κατάπαυση του πυρός, επιμένοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιτύχει τους στρατιωτικούς τους στόχους και ότι η περίοδος των δύο εβδομάδων θα επιτρέψει να οριστικοποιηθεί μια συνολική συμφωνία. Εδώ βέβαια υπάρχει και η πρώτη ουσία πίσω από τα μεγάλα λόγια: η Ουάσιγκτον θέλει αποκλιμάκωση, αλλά χωρίς να εγκαταλείψει τη θέση ισχύος που θεωρεί ότι έχει επιβάλει στο πεδίο.

Σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, το σχέδιο που κατατέθηκε στην αμερικανική πλευρά περιλαμβάνει δέκα βασικούς άξονες και αποτυπώνει καθαρά τις στρατηγικές επιδιώξεις της Τεχεράνης. Πρώτο αίτημα είναι η πλήρης και οριστική παύση του πολέμου κατά του Ιράν χωρίς χρονικό περιορισμό. Παράλληλα, ζητείται πλήρης τερματισμός της αμερικανικής στρατιωτικής δραστηριότητας όχι μόνο έναντι του ίδιου του Ιράν, αλλά και σε όλο το πλέγμα των περιφερειακών μετώπων, από τον Λίβανο και το Ιράκ έως την Υεμένη.

Στο κέντρο του ιρανικού σχεδίου βρίσκεται επίσης η απαίτηση για αποχώρηση των αμερικανικών μαχητικών δυνάμεων από όλες τις βάσεις και τα σημεία ανάπτυξης στην περιοχή. Πρόκειται για πάγια θέση της Τεχεράνης, η οποία επιχειρεί εδώ και χρόνια να θέσει ως βασικό διαπραγματευτικό στόχο τη συρρίκνωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή. Την ίδια ώρα, το Ιράν εμφανίζεται διατεθειμένο να αποδεχθεί ένα καθεστώς ελεγχόμενης διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, υπό τον συντονισμό των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, καθώς και τη θέσπιση πρωτοκόλλου ασφαλείας για τη ναυσιπλοΐα.

Στο οικονομικό επίπεδο, οι ιρανικές απαιτήσεις είναι βαριές και σαφείς. Η Τεχεράνη ζητεί πλήρη αποζημίωση για το κόστος ανοικοδόμησης της χώρας, άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων, αλλά και αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται υπό αμερικανικό έλεγχο. Σε αντάλλαγμα, δηλώνει ότι δεσμεύεται πλήρως να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ενώ η άμεση κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα τίθεται σε ισχύ από τη στιγμή που θα εγκριθούν οι όροι.

Με απλά λόγια, το ιρανικό σχέδιο δεν ζητεί μόνο μια παύση των επιχειρήσεων. Ζητεί μια συνολική πολιτικοστρατιωτική και οικονομική αναδιάταξη στη Μέση Ανατολή. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το βάθος της υπόθεσης. Το σχέδιο της Τεχεράνης φέρνει στο τραπέζι μια νέα ισορροπία ισχύος, στην οποία η αμερικανική παρουσία θα περιοριστεί και το Ιράν θα αναγνωριστεί, έστω έμμεσα, ως ρυθμιστικός παράγοντας στην περιοχή και ειδικά στο κρίσιμο πέρασμα του Ορμούζ.

Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον κρατά ανοιχτή την πόρτα της συμφωνίας, αλλά χωρίς να δείχνει διάθεση να εγκαταλείψει τους στρατηγικούς της στόχους. Η δίβδομη ανακωχή λειτουργεί περισσότερο ως παράθυρο πίεσης και διαπραγμάτευσης, παρά ως οριστική αποκλιμάκωση. Δεν πρόκειται ακόμη για ειρήνη. Πρόκειται για αναστολή πυρός με βαριά γεωπολιτική φόρτιση και με όλα τα ενδεχόμενα να παραμένουν ανοιχτά.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη φάση παίζει το Πακιστάν, το οποίο επιχειρεί να εμφανιστεί ως δίαυλος συνεννόησης ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο πρωθυπουργός της χώρας ζήτησε παράταση δύο εβδομάδων προκειμένου να προχωρήσουν οι επαφές, ενώ πρότεινε για το ίδιο διάστημα κατάπαυση πυρός και άνοιγμα του Ορμούζ για όλα τα πλοία. Παράλληλα, κάλεσε αντιπροσωπείες από το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες την Παρασκευή, σε μια προσπάθεια να δοθεί πιο στέρεη διπλωματική βάση στη διαδικασία.

Από ιρανικής πλευράς, ο υπουργός Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας ο στρατός του Ιράν θα συντονίζει τη διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ. Η λεπτομέρεια αυτή μόνο τυχαία δεν είναι. Δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν αποδέχεται απλώς ένα άνοιγμα της ναυσιπλοΐας, αλλά επιχειρεί να το εντάξει σε ένα πλαίσιο δικού της επιχειρησιακού ελέγχου. Και γι’ αυτό ακριβώς το Ορμούζ παραμένει η καρδιά της διαπραγμάτευσης: γιατί εκεί τέμνονται ο πόλεμος, η ενέργεια, το εμπόριο και η παγκόσμια οικονομία.

Λίγο μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, ο Τραμπ πέρασε στην αντεπίθεση σε επικοινωνιακό επίπεδο, υιοθετώντας πανηγυρικούς τόνους. Σε νέα ανάρτησή του μίλησε για «μια μεγάλη μέρα για την παγκόσμια ειρήνη» και παρουσίασε τη συμφωνία ως εξέλιξη ιστορικής εμβέλειας όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τη διεθνή σταθερότητα. Μάλιστα, έφτασε στο σημείο να μιλήσει για πιθανή «Χρυσή Εποχή της Μέσης Ανατολής», δείχνοντας ότι θέλει να επενδύσει πολιτικά στο αφήγημα του ηγέτη που πίεσε, χτύπησε, διαπραγματεύτηκε και τελικά επέβαλε ένα νέο πλαίσιο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε βέβαιος ότι το Ιράν θέλει να προχωρήσει η συμφωνία, επειδή –όπως είπε– έχει φτάσει στα όριά του, όπως και οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι. Στο ίδιο μήκος κύματος, επιχείρησε να δώσει και οικονομική διάσταση στην εκεχειρία, λέγοντας ότι «θα υπάρξουν πολλές θετικές δράσεις», ότι «θα βγουν πολλά χρήματα» και ότι το Ιράν μπορεί πλέον να ξεκινήσει τη διαδικασία ανοικοδόμησης. Έδωσε δε ιδιαίτερο βάρος στην επαναφορά της ομαλής κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συμβάλουν στην αύξηση της εμπορικής και ναυτιλιακής κίνησης.

Πίσω από τη θριαμβολογία, πάντως, παραμένει η σκληρή πραγματικότητα. Η εκεχειρία είναι προσωρινή, εύθραυστη και βαθιά εξαρτημένη από το αν οι δύο πλευρές θα καταφέρουν να βρουν κοινό έδαφος μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες. Ο Λευκός Οίκος θέλει να δείξει ότι πέτυχε τους βασικούς του στόχους και τώρα προσφέρει έναν διάδρομο διευθέτησης. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, κερδίζει χρόνο, ανάσα και χώρο για διαπραγμάτευση, χωρίς να εμφανίζεται ότι παραδόθηκε.

Το ερώτημα είναι ένα: τι θα συμβεί μόλις λήξει αυτό το δεκαπενθήμερο; Αν υπάρξει σύγκλιση, τότε η περιοχή θα μπει σε μια νέα φάση, που ενδέχεται να αποδειχθεί μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές διευθετήσεις των τελευταίων ετών. Αν όχι, τότε το ενδεχόμενο επανέναρξης των επιχειρήσεων θα επιστρέψει αμέσως στο τραπέζι, με προφανείς συνέπειες όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, το εμπόριο και τις διεθνείς αγορές.

Για την ώρα, αυτό που υπάρχει δεν είναι ειρήνη. Είναι μια ελεγχόμενη ανακωχή, μια σκληρή διαπραγμάτευση με παγωμένα όπλα και ένα παράθυρο δύο εβδομάδων που μπορεί να κρίνει πολλά περισσότερα από μια απλή παύση πυρός. Το αν η «Χρυσή Εποχή» που διαφημίζει ο Τραμπ είναι πραγματική προοπτική ή απλώς επικοινωνιακή υπερβολή, θα φανεί πολύ σύντομα.

Ντόναλντ Τραμπ Πακιστάν Ιράν Ισραήλ ΗΠΑ LIFE