Η Τουρκία προβάλλει συχνά τον εαυτό της ως προστάτιδα των μουσουλμανικών λαών και υπερασπιστή της δικαιοσύνης. Όμως η ιστορία της πολιτικής της απέναντι στο Μπαγκλαντές αποκαλύπτει μια διαφορετική, πιο άβολη πραγματικότητα.

Σύμφωνα με ανάλυση της Daily Sun που δημοσιεύθηκε στις 30 Ιουνίου 2026, η Άγκυρα κουβαλά ένα βαρύ ιστορικό αποτύπωμα στη μνήμη των πολιτών του Μπαγκλαντές, καθώς το 1971 δεν στήριξε τον αγώνα ανεξαρτησίας των Βεγγαλέζων, αλλά βρέθηκε στο πλευρό του Πακιστάν.

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, η Τουρκία υιοθέτησε τη γραμμή του Ισλαμαμπάντ, αντιμετωπίζοντας τη σύγκρουση ως εσωτερικό ζήτημα του Πακιστάν και δίνοντας προτεραιότητα στην εδαφική του ακεραιότητα. Δεν αναγνώρισε το Μπαγκλαντές ούτε στη διάρκεια του πολέμου ούτε αμέσως μετά τη νίκη του Δεκεμβρίου 1971.

Η αναγνώριση ήρθε μόλις στις 22 Φεβρουαρίου 1974, όταν το Πακιστάν είχε ήδη αποδεχθεί την ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές και λίγο πριν η νέα χώρα ενταχθεί στον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας. Η στάση αυτή δείχνει ότι η Άγκυρα δεν προηγήθηκε των εξελίξεων. Ακολούθησε τις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Ο λόγος ήταν σαφής: το Πακιστάν αποτελούσε για την Τουρκία σημαντικό σύμμαχο στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου και των σχέσεων στον μουσουλμανικό κόσμο. Η Άγκυρα έκρινε ότι η σχέση με το Ισλαμαμπάντ ήταν σημαντικότερη από τη στήριξη του εθνικού αγώνα των Βεγγαλέζων.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία για τη συλλογική μνήμη του Μπαγκλαντές. Το 1971 δεν είναι απλώς ένα ιστορικό κεφάλαιο. Είναι η ιδρυτική πράξη του κράτους. Οι χώρες που στήριξαν τον αγώνα ανεξαρτησίας έχουν ιδιαίτερη θέση στη μνήμη των πολιτών. Εκείνες που περίμεναν μέχρι να αλλάξουν οι ισορροπίες αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται και η Jamaat-e-Islami. Η οργάνωση είχε αντιταχθεί στην ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές και είχε ταχθεί με το Πακιστάν. Αργότερα, στελέχη της καταδικάστηκαν από δικαστήρια του Μπαγκλαντές για εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του αγώνα ανεξαρτησίας.

Η ανάλυση ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει αποδεδειγμένη ειδική τουρκική στήριξη προς τη Jamaat το 1971. Ωστόσο, από τη στιγμή που η Τουρκία στήριζε την πακιστανική θέση, βρέθηκε πολιτικά στην ίδια πλευρά με τη Jamaat.

Η κατάσταση άλλαξε ποιοτικά επί διακυβέρνησης Ερντογάν. Από τη δεκαετία του 2010, η Τουρκία επέκρινε τις δίκες του Διεθνούς Δικαστηρίου Εγκλημάτων στο Μπαγκλαντές και αντιτάχθηκε στις εκτελέσεις ηγετικών στελεχών της Jamaat που είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα πολέμου.

Η Άγκυρα παρουσίαζε τις δίκες ως πολιτικά υποκινούμενες και ζητούσε επιείκεια. Η Ντάκα, αντίθετα, επέμενε ότι οι διαδικασίες ήταν αναγκαίες για την απόδοση δικαιοσύνης για τα εγκλήματα του 1971.

Η τουρκική στάση συνδέεται και με τη γενικότερη συμπάθεια του κυβερνώντος AKP προς κινήματα πολιτικού Ισλάμ. Αν και η Jamaat-e-Islami δεν είναι Μουσουλμανική Αδελφότητα, οι δύο χώροι έχουν ιδεολογικές ομοιότητες: βλέπουν το Ισλάμ ως πολιτική αρχή, δίνουν έμφαση στην κοινωνική οργάνωση και διατηρούν διεθνείς σχέσεις με συγγενείς ισλαμιστικές δυνάμεις.

Έτσι, η Τουρκία του Ερντογάν εμφανίστηκε να έχει πολιτική εγγύτητα προς δυνάμεις που στο Μπαγκλαντές παραμένουν εξαιρετικά αμφιλεγόμενες λόγω της στάσης τους το 1971.

Η ανάλυση αναφέρεται και στις εκλογικές εξελίξεις του 2026. Κάποιοι παρατηρητές εκτιμούν ότι η στάση της Άγκυρας γίνεται αντιληπτή ως ευνοϊκή προς ισλαμιστικές πολιτικές ομάδες, ιδίως τη Jamaat. Παράλληλα, κύκλοι του κυβερνώντος BNP φέρονται να θεωρούν ότι ορισμένες τουρκικές εταιρείες βοήθησαν τη Jamaat σε καμπάνιες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και παρείχαν χρηματοδότηση.

Ωστόσο, το άρθρο είναι προσεκτικό: δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεση τουρκική κυβερνητική εμπλοκή, χρηματοδότηση ή επιχειρησιακή βοήθεια προς τη Jamaat στις εκλογές του 2026. Τέτοιες κατηγορίες απαιτούν αξιόπιστα έγγραφα και τεκμηρίωση.

Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με ασφάλεια είναι ότι η Τουρκία, με τη διαχρονική της κριτική στις ενέργειες κατά της Jamaat, έχει ενισχύσει την εντύπωση ότι βλέπει το κίνημα με συμπάθεια.

Παρά τις ιστορικές σκιές, οι σχέσεις Άγκυρας-Ντάκα έχουν αναπτυχθεί σε τομείς όπως το εμπόριο, οι επενδύσεις, η άμυνα, η εκπαίδευση και η ανθρωπιστική συνεργασία. Αυτή είναι η μία πλευρά της πραγματικότητας.

Η άλλη πλευρά είναι η ιστορική μνήμη. Για το Μπαγκλαντές, το 1971 δεν ξεχνιέται. Και η Τουρκία, αν θέλει πραγματικά να οικοδομήσει σχέση εμπιστοσύνης με τη Ντάκα, δεν μπορεί να αγνοεί το γεγονός ότι τότε στάθηκε στη λάθος πλευρά της ιστορίας.

Το δίλημμα για τις δύο χώρες είναι σαφές: μπορούν να προχωρήσουν σε πρακτική συνεργασία, αλλά η ουσιαστική φιλία απαιτεί ειλικρινή αντιμετώπιση του παρελθόντος. Ιστορία χωρίς αλήθεια γίνεται προπαγάνδα. Και διπλωματία χωρίς μνήμη μένει πάντα εύθραυστη.

Μπαγκλαντές Τουρκία