SOS! Πλατφόρμα-παγίδα της Τουρκίας - Πως την ξεσκέπασαν

Μια σοβαρή υπόθεση ψηφιακής επιρροής, με επίκεντρο την πλατφόρμα Clash Report, φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της αξιοπιστίας των λογαριασμών που παρουσιάζονται ως ανεξάρτητες πηγές ενημέρωσης για πολεμικά μέτωπα, διεθνείς κρίσεις και γεωπολιτικές εξελίξεις.

Το Clash Report εμφανίζεται εδώ και χρόνια ως ειδησεογραφική πλατφόρμα τύπου news aggregation, με έμφαση σε εμπόλεμες ζώνες και εξελίξεις σε πραγματικό χρόνο. Διαθέτει περισσότερους από 850.000 ακολούθους στο Χ, ενώ οι αναρτήσεις του έχουν αναπαραχθεί πολλές φορές από Αμερικανούς γερουσιαστές, δημοσιογράφους και αναλυτές μεγάλων think tanks.

Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα του Αμερικανού αναλυτή και ερευνητή Eitan Fischberger, πίσω από την πλατφόρμα δεν βρίσκεται κάποια ουδέτερη ή ανεξάρτητη δομή ενημέρωσης, αλλά η τουρκική εταιρεία Monolog Medya με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η εταιρεία αυτή, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, διατηρεί διασυνδέσεις με πρόσωπα και θεσμούς που βρίσκονται κοντά στο περιβάλλον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η αποκάλυψη έγινε μέσα από ανοιχτές ψηφιακές πηγές. Ο Fischberger αναζήτησε την εφαρμογή του Clash Report στη δημόσια βάση δεδομένων του Apple App Store και εντόπισε το νομικό όνομα του developer: MONOLOG MEDYA BİLİŞİM EĞİTİM REKLAM VE ORGANİZASYON LİMİTED ŞİRKETİ.

Η ίδια εταιρεία εμφανίζεται να διαχειρίζεται τρεις εφαρμογές: το Clash Report, το Clash Report Map και το GDH, ένα τουρκόφωνο μέσο που φαίνεται να λειτουργεί ως η ευρύτερη δομή μέσα από την οποία κινείται και το Clash Report. Τεχνικά στοιχεία από domain records ενισχύουν τη σύνδεση, καθώς εμφανίζεται υποτομέας με την ονομασία clashreport.gdh.digital, ένδειξη ότι το Clash Report αποτελεί λειτουργικό τμήμα της ίδιας τουρκικής υποδομής.

Ο Fischberger, μιλώντας στο WIRED Greece, περιέγραψε το ζήτημα με βαρύ πολιτικό περιεχόμενο: όταν πολιτικοί και δημοσιογράφοι της Δύσης αναπαράγουν το Clash Report, όπως σημείωσε, ενισχύουν ουσιαστικά μια επιχείρηση επιρροής που συνδέεται με το περιβάλλον Ερντογάν και εμφανίζεται ως πλατφόρμα έκτακτων ειδήσεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η χρονική διαδρομή του λογαριασμού. Το Clash Report δημιουργήθηκε στο Χ, τότε Twitter, το 2015, αλλά για χρόνια έμεινε ανενεργό. Η πρώτη του ανάρτηση δημοσιεύθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2020, τη νύχτα που η Τουρκία εξαπέλυσε την Operation Spring Shield στο Ιντλίμπ της Συρίας, με εκτεταμένη χρήση drones κατά δυνάμεων του συριακού καθεστώτος.

Μέσα σε λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο από την πρώτη ανάρτηση, ο λογαριασμός φέρεται να είχε συγκεντρώσει 49.200 ακολούθους, στοιχείο που προκάλεσε ερωτήματα για την ταχύτητα ανάπτυξής του. Στα χρόνια που ακολούθησαν, εξελίχθηκε σε ισχυρή αγγλόφωνη πλατφόρμα ενημέρωσης για στρατιωτικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, με αναφορές από πολεμικά μέτωπα, αλλά και με περιεχόμενο που, κατά περιπτώσεις, φέρεται να περιείχε αιχμές κατά των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τον Fischberger, οι υποψίες του ενισχύθηκαν όταν το Χ εισήγαγε τη λειτουργία εμφάνισης τοποθεσίας λογαριασμών. Τότε, όπως ανέφερε, το Clash Report άλλαξε διακριτικά την αναγραφόμενη τοποθεσία του από Τουρκία σε «Δυτική Ασία». Για τον ίδιο, αυτή η αλλαγή δεν ήταν τυχαία λεπτομέρεια, αλλά ένδειξη που άξιζε περαιτέρω διερεύνηση.

Ακόμη πιο καθοριστική φέρεται να ήταν η στάση του λογαριασμού μετά την έναρξη της αμερικανικής Operation Epic Fury. Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι το Clash Report άρχισε να ενισχύει αφηγήματα ευθυγραμμισμένα με το Ιράν και αντι-αμερικανικό περιεχόμενο, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτήρισε αμφίβολης ακρίβειας.

Η έρευνα στη συνέχεια οδήγησε στη Monolog Medya. Η εταιρεία εμφανίζεται ως εταιρεία ψηφιακών μέσων και διαφήμισης με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η ιστοσελίδα της, σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν έχει ενημερωθεί από το 2020–2021, ενώ οι λογαριασμοί της στα social media παραμένουν ανενεργοί εδώ και χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, η εταιρεία εξακολουθεί να εμφανίζεται στα αρχεία της Apple ως ο επίσημος εκδότης της εφαρμογής Clash Report.

Κεντρικό πρόσωπο πίσω από τη Monolog Medya εμφανίζεται ο Cüneyt Polat, ιδρυτής, βασικός μέτοχος και μοναδικός διαχειριστής της εταιρείας από το 2014. Ο Polat έχει διατελέσει Διευθυντής Ψηφιακών Μέσων στο TRT Haber, δηλαδή στον ενημερωτικό βραχίονα της κρατικής ραδιοτηλεόρασης της Τουρκίας.

Τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Fischberger συνδέουν τη Monolog Medya και με θεσμούς που κινούνται κοντά στον πυρήνα της τουρκικής εξουσίας. Η εταιρεία φέρεται να εμφανίζει ως πελάτη της το TÜRGEV, ίδρυμα που συνδέεται με την οικογένεια Ερντογάν, ενώ τεχνικά στοιχεία δείχνουν ότι παρείχε υποδομή και για το Teknofest, το μεγάλο τουρκικό φεστιβάλ τεχνολογίας που διοργανώνεται από το Ίδρυμα T3 του Selçuk Bayraktar, γαμπρού του Ερντογάν και ιδιοκτήτη της Baykar.

Πρόσθετο ενδιαφέρον έχει και το διαφημιστικό αποτύπωμα της πλατφόρμας. Σύμφωνα με την έρευνα, στη σελίδα του Clash Report μοναδικός διαφημιζόμενος εμφανίζεται η Aselsan, η μεγαλύτερη εταιρεία αμυντικών ηλεκτρονικών ειδών της Τουρκίας, με θεσμική σύνδεση με το τουρκικό κράτος και τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Η υπόθεση φωτίζει ένα ευρύτερο πρόβλημα: τον τρόπο με τον οποίο λογαριασμοί που εμφανίζονται ως ανεξάρτητοι κόμβοι OSINT ή έκτακτης ενημέρωσης αποκτούν αξιοπιστία μέσα από συνεχείς αναπαραγωγές, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της ταυτότητας, της χρηματοδότησης και των πραγματικών τους διασυνδέσεων.

Ο Fischberger κάνει λόγο για «κυκλικό πρόβλημα επιβεβαίωσης» στο οικοσύστημα του Χ. Δημοσιογράφοι, αναλυτές, πολιτικοί και χρήστες αναπαράγουν τέτοιους λογαριασμούς επειδή τους θεωρούν χρήσιμους, ενώ η αναπαραγωγή από αναγνωρίσιμα πρόσωπα ενισχύει ακόμη περισσότερο την αξιοπιστία τους. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος επιρροής, χωρίς να έχει προηγηθεί πραγματικός έλεγχος της πηγής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, μετά τη δημοσιοποίηση της έρευνας υπήρξαν προσωπικές επιθέσεις, κατηγορίες και απειλές από υποστηρικτές του Clash Report. Το ίδιο το Clash Report, πάντως, όπως σημειώνει ο ερευνητής, δεν προχώρησε σε ουσιαστική διάψευση των βασικών ευρημάτων που συνδέουν την πλατφόρμα με τη Monolog Medya και τουρκικούς φορείς.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης ή έναν δημοφιλή λογαριασμό πολεμικών ειδήσεων. Αφορά το πώς χτίζεται επιρροή στον σύγχρονο ψηφιακό πόλεμο της πληροφορίας. Και δείχνει ότι πίσω από την ταμπέλα της «ουδέτερης ενημέρωσης» μπορεί να υπάρχουν κρατικά, παρακρατικά ή πολιτικά δίκτυα που αξιοποιούν την ταχύτητα των social media για να περνούν αφηγήματα σε διεθνές κοινό.

Για τη Δύση, αλλά και για χώρες όπως η Ελλάδα που βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο τουρκικών αφηγημάτων, το μήνυμα είναι σαφές: η πηγή έχει σημασία. Στην εποχή της άμεσης ενημέρωσης, η ταχύτητα χωρίς έλεγχο δεν είναι δημοσιογραφία. Είναι ευάλωτο πεδίο για χειραγώγηση.