Σοβαρές αναταράξεις προκαλούνται στην τουρκική χρηματιστηριακή αγορά, μετά τη μεγάλη πτώση των μετοχών στην Κωνσταντινούπολη και τις μαζικές κινήσεις επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους από επενδυτικά funds.

Ο δείκτης BIST 100 υποχώρησε περισσότερο από 5% την Τετάρτη, έχοντας ήδη καταγράψει απώλειες άνω του 2% μία ημέρα νωρίτερα.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι αυτό που συνέβη στα επενδυτικά κεφάλαια.

Σύμφωνα με τους Financial Times, οι οποίοι επικαλούνται στοιχεία της Fintables που δημοσιεύθηκαν από το Bloomberg, ιδιώτες επενδυτές απέσυραν μέσα σε μόλις μία ημέρα ποσά που έφτασαν συνολικά το 1 δισ. δολάρια.

Το fund που δεν μπορούσε να πληρώσει τους επενδυτές

Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν η Pusula Portföy, μεγάλος διαχειριστής κεφαλαίων της Κωνσταντινούπολης με περίπου 13 δισ. δολάρια υπό διαχείριση στα τέλη Αυγούστου, ανακοίνωσε ότι ορισμένα funds της δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν αιτήματα εξαγοράς επενδυτών.

Κάπου εκεί ενεργοποιήθηκε ένας από τους μεγαλύτερους φόβους κάθε αγοράς.

Οι επενδυτές ζητούν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους. Τα funds χρειάζονται άμεσα ρευστό. Για να το εξασφαλίσουν αναγκάζονται να πουλήσουν μετοχές. Οι μαζικές πωλήσεις πιέζουν ακόμη περισσότερο τις τιμές, μειώνεται η αξία των χαρτοφυλακίων και περισσότεροι επενδυτές φοβούνται ότι πρέπει να αποχωρήσουν.

Ένας κλασικός φαύλος κύκλος ρευστότητας.

Τα τρελά κέρδη πριν από τη βουτιά

Το ενδιαφέρον είναι ότι πριν από την αναταραχή είχαν προηγηθεί αποδόσεις που προκαλούν ίλιγγο.

Δύο σημαντικά funds της Pusula είχαν εμφανίσει αποδόσεις 164% και 144% αντίστοιχα μέσα στους πρώτους επτά μήνες του 2026.

Σύμφωνα με τους FT, αναλυτές επισημαίνουν ότι ορισμένα τουρκικά funds είχαν συγκεντρώσει θέσεις σε μετοχές εταιρειών με τις οποίες συνδέονταν μέσω θυγατρικών, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο μικρό ποσοστό των μετοχών ήταν πραγματικά διαθέσιμο στην αγορά.

Το αποτέλεσμα μπορούσε να δημιουργήσει έναν εντυπωσιακό κύκλο ανόδου: αυξανόταν η ζήτηση, ανέβαιναν οι μετοχές, αυξανόταν η καθαρή αξία των funds, οι υψηλές αποδόσεις προσέλκυαν νέους επενδυτές και τα νέα κεφάλαια χρηματοδοτούσαν νέες αγορές.

Μέχρι που ο μηχανισμός άρχισε να λειτουργεί ανάποδα.

Είχε προειδοποιήσει η MSCI

Οι ανησυχίες δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Τον Ιούνιο η MSCI είχε αναφερθεί σε επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις πιθανής «συντονισμένης συναλλακτικής συμπεριφοράς» σε συμμετοχές funds που συνδέονταν με μικρότερες εισηγμένες εταιρείες.

Είχε μάλιστα προειδοποιήσει ότι, εάν δεν σημειωνόταν απτή πρόοδος μέχρι την αξιολόγηση του Νοεμβρίου, θα μπορούσε να ξεκινήσει διαδικασία διαβούλευσης για τον τρόπο αντιμετώπισης της Τουρκίας στους δείκτες της, με πιθανές συνέπειες ακόμη και για το καθεστώς της ως αναδυόμενης αγοράς.

Στην υπόθεση έχουν πλέον μπει και οι τουρκικές αρχές.

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας υπέβαλε ποινικές καταγγελίες κατά 38 προσώπων για φερόμενη χειραγώγηση μετοχών, επιβάλλοντας παράλληλα διετή απαγόρευση συναλλαγών.

Γιατί μιλούν για «fund run»

Ο Emre Akcakmak της East Capital χαρακτήρισε στους Financial Times την κατάσταση ως αυτοπροκαλούμενη κρίση μετοχών αναδυόμενης αγοράς που θυμίζει τη δεκαετία του 1990.

Κατά την εκτίμησή του, αυτό που συμβαίνει στην Τουρκία έχει πλέον χαρακτηριστικά «fund run»: οι επενδυτές προσπαθούν να αποσύρουν τα κεφάλαιά τους επειδή φοβούνται ότι θα εμφανιστούν προβλήματα ρευστότητας.

Και αυτό είναι το επικίνδυνο σημείο.

Όσο οι τιμές ανεβαίνουν και εισρέουν νέα κεφάλαια, ένα επενδυτικό σύστημα μπορεί να εμφανίζεται πανίσχυρο. Η πραγματική δοκιμασία έρχεται όταν πολλοί επενδυτές θελήσουν ταυτόχρονα να μετατρέψουν τις θεωρητικές αποδόσεις τους σε πραγματικό χρήμα.

Τότε το ερώτημα δεν είναι πόσο αποτιμάται στα χαρτιά ένα χαρτοφυλάκιο.

Είναι πόσο εύκολα – και σε ποια τιμή – μπορούν να πουληθούν πραγματικά τα περιουσιακά στοιχεία που περιέχει.

Και αυτή ακριβώς τη δύσκολη εξίσωση καλείται τώρα να αντιμετωπίσει η αγορά της Κωνσταντινούπολης.

Τουρκία