«Ο Τελευταίος Φίλαθλος» – Ο Σπύρος Σκούρας της ΑΕΚ και η βαριά κληρονομιά

Αθλητικό Σαν Σήμερα: Έναν μήνα μετά τον θάνατο του Σπύρου Σκούρα, ο δημοσιογράφος Μίμης Παπαναγιώτου - συνονόματος  του ποδοσφαιριστή της ΑΕΚ - τον αποχαιρέτησε μέσα από τις σελίδες της «Καθημερινής» με έναν τίτλο που έμοιαζε περισσότερο με παράσημο: «Ο Τελευταίος Φίλαθλος».

Ήταν 26 Ιουλίου 1981. Ο Σκούρας είχε φύγει από τη ζωή ακριβώς έναν μήνα νωρίτερα, στις 26 Ιουνίου, σε ηλικία μόλις 63 ετών. Πίσω του άφηνε μια διαδρομή που ένωνε τον αθλητισμό με τον Τύπο, τον κινηματογράφο με την κοινωνική προσφορά και, πάνω απ’ όλα, την ΑΕΚ με μία από τις πιο ηρωικές και αιματοβαμμένες σελίδες της Εθνικής Αντίστασης.

Δεν ήταν απλώς ένας ακόμη πρόεδρος. Ήταν ένας άνθρωπος μιας άλλης εποχής, όταν ο παράγοντας όφειλε πρώτα να είναι φίλαθλος και ύστερα διαχειριστής εξουσίας.

Ο πρόεδρος που παρέμεινε φίλαθλος

Ο Σπύρος Σκούρας διετέλεσε πρόεδρος της ΑΕΚ την περίοδο 1949-50 και παρέμεινε ενεργός στα διοικητικά του συλλόγου για αρκετές δεκαετίες. Ασχολήθηκε επίσης με τον Πανελλήνιο, σε μία εποχή κατά την οποία ο ιστορικός σύλλογος διέθετε σπουδαίους αθλητές και αποτελούσε κυψέλη του ελληνικού αθλητισμού.

Παράλληλα, δραστηριοποιήθηκε στον χώρο του κινηματογράφου μέσω της «Σκούρας Φιλμ» και υπήρξε εκδότης του εβδομαδιαίου αθλητικού περιοδικού «Πρωταθλητής». Όλα αυτά δεν ήταν ασύνδετες ιδιότητες. Ήταν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας ανάγκης: να βρίσκεται μέσα στην κοινωνία, κοντά στον αθλητισμό και στους ανθρώπους του.

Ο πατέρας που πέρασε στην Ιστορία

Πίσω από τη δημόσια πορεία του Σπύρου Σκούρα υπήρχε μία οικογενειακή πληγή που δεν έκλεισε ποτέ.

Ο πατέρας του, Θάνος ή Αθανάσιος Σκούρας, υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος και βασικός χρηματοδότης της Πανελληνίου Ενώσεως Αγωνιζομένων Νέων, της θρυλικής ΠΕΑΝ. Η οργάνωση ιδρύθηκε το φθινόπωρο του 1941 με ψυχή και επιχειρησιακό αρχηγό τον αξιωματικό της Αεροπορίας Κώστα Περρίκο.

Ο Θάνος Σκούρας δεν περιορίστηκε σε μία τυπική συμμετοχή. Συνέβαλε οικονομικά, οργανωτικά και ιδεολογικά στη δράση της ΠΕΑΝ, η οποία ανέπτυξε και παράνομη εκδοτική δραστηριότητα μέσω της εφημερίδας «Δόξα».

Η οικογένεια δεν παρακολουθούσε την Κατοχή από ασφαλή απόσταση. Βρισκόταν μέσα στη φωτιά.

Η έκρηξη που συγκλόνισε την κατεχόμενη Αθήνα

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1942 η ΠΕΑΝ πραγματοποίησε μία από τις τολμηρότερες πράξεις της αστικής Αντίστασης στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Στόχος ήταν το κτίριο στη συμβολή των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος, όπου στεγαζόταν η φιλοναζιστική Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση, η διαβόητη ΕΣΠΟ. Η οργάνωση επιχειρούσε, μεταξύ άλλων, να στρατολογήσει Έλληνες για τη δημιουργία ένοπλου σώματος που θα πολεμούσε στο πλευρό των Γερμανών.

Ο Κώστας Περρίκος έδωσε την εντολή. Η Ιουλία Μπίμπα μετέφερε τα εκρηκτικά. Ο Αντώνης Μυτιληναίος και ο Σπύρος Γαλάτης μπήκαν στο κτίριο, ενώ ο Τάκης Μιχαηλίδης είχε αναλάβει τη φύλαξη του χώρου.

Η έκρηξη διέλυσε τα γραφεία της ΕΣΠΟ και κατάφερε ένα τεράστιο πλήγμα στα σχέδια των συνεργατών των κατακτητών. Ήταν μια ενέργεια με στρατιωτική αλλά και βαθιά συμβολική σημασία: μέσα στην τρομοκρατημένη Αθήνα, κάποιοι Έλληνες απέδειξαν ότι ο φόβος δεν είχε νικήσει τους πάντες.

Η προδοσία, όμως, δεν άργησε.

Στελέχη της ΠΕΑΝ συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν ενώπιον του γερμανικού στρατοδικείου. Ο Θάνος Σκούρας απαλλάχθηκε αρχικά λόγω ανεπαρκών στοιχείων, αλλά δεν αφέθηκε ελεύθερος. Παρέμεινε όμηρος και τον Ιανουάριο του 1943 οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα, στο πλαίσιο γερμανικών αντιποίνων.

Οι δύο Σπύροι Σκούρα και η μεγάλη σύγχυση

Η οικογενειακή ιστορία περιπλέκεται επειδή υπήρχαν δύο γνωστά πρόσωπα με το ίδιο ονοματεπώνυμο.

Ο Σπύρος Π. Σκούρας, γεννημένος το 1893, ήταν ο μετανάστης από την Ηλεία που κατέκτησε το Χόλιγουντ και διετέλεσε πρόεδρος της 20th Century Fox. Εκείνος ήταν αδελφός του εκτελεσμένου Θάνου Σκούρα και θείος του μετέπειτα προέδρου της ΑΕΚ.

Ο νεότερος Σπύρος Σκούρας, γεννημένος το 1918 και αποβιώσας το 1981, ήταν ο γιος του Θάνου, επικεφαλής της ελληνικής «Σκούρας Φιλμ», παράγοντας της ΑΕΚ και παππούς του Πέτρου Κόκκαλη από την πλευρά της μητέρας του, Σοφίας Σκούρα. Η συγγένεια και η διαφορά μεταξύ των δύο προσώπων έχουν επιβεβαιωθεί και από τον ίδιο τον Πέτρο Κόκκαλη.

Αυτή η λεπτομέρεια έχει σημασία. Όχι μόνο για την ακρίβεια της Ιστορίας, αλλά και επειδή αποκαλύπτει το βάρος που κουβαλούσε ο άνθρωπος τον οποίο αποχαιρέτησε ο Μίμης Παπαναγιώτου.

Ο Σπύρος Σκούρας της ΑΕΚ δεν ήταν ο μεγιστάνας του Χόλιγουντ. Ήταν ο γιος ενός εκτελεσμένου αντιστασιακού, ο ανιψιός ενός πανίσχυρου ομογενούς και ο άνθρωπος που προσπάθησε να χαράξει τη δική του διαδρομή στον ελληνικό αθλητισμό και στον κινηματογράφο.

Γιατί «Ο Τελευταίος Φίλαθλος»;

Ίσως επειδή ο Σκούρας ανήκε σε μία γενιά που αντιμετώπιζε τον σύλλογο ως ιδέα και όχι ως περιουσιακό στοιχείο.

Ίσως επειδή γνώριζε πως η θέση στην προεδρική εξέδρα δεν έχει αξία εάν δεν συνοδεύεται από μνήμη, ευθύνη και προσωπική προσφορά.

Ίσως, τέλος, επειδή είχε μάθει μέσα από την ίδια του την οικογένεια ότι υπάρχουν αξίες για τις οποίες ο άνθρωπος δεν αρκεί να μιλά. Πρέπει να είναι έτοιμος να πληρώσει το τίμημα.

Σαν σήμερα, στις 26 Ιουλίου 1981, ένα δημοσιογραφικό αντίο έδωσε στον Σπύρο Σκούρα έναν τίτλο βαρύτερο από οποιοδήποτε αξίωμα είχε κατακτήσει.

Δεν τον αποκάλεσε μεγαλοπαράγοντα. Δεν τον αποκάλεσε επιχειρηματία. Δεν τον αποκάλεσε πρόεδρο.

Τον αποκάλεσε φίλαθλο.

Και σε μία εποχή κατά την οποία ο αθλητισμός κινδυνεύει συχνά να ξεχάσει τη μνήμη και τις ρίζες του, αυτός ίσως παραμένει ο μεγαλύτερος τίτλος τιμής.