Η μέρα που ο υπολογιστής νίκησε τον άνθρωπο!

Αθλητικό Σαν Σήμερα: Στις 10 Μαΐου 1997, η ιστορική μονομαχία ανάμεσα στον Γκάρι Κασπάροφ και τον υπερυπολογιστή Deep Blue της IBM βρισκόταν στην κορύφωσή της στη Νέα Υόρκη. Μία ημέρα αργότερα, στις 11 Μαΐου, θα γραφόταν ιστορία. Για πρώτη φορά ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής θα νικούσε εν ενεργεία παγκόσμιο πρωταθλητή στο σκάκι σε επίσημο ματς έξι παρτίδων, με κανονικούς όρους τουρνουά. Το τελικό σκορ ήταν 3,5-2,5 υπέρ της μηχανής.

Ήταν κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια παρτίδα σκάκι. Ήταν η στιγμή που ο άνθρωπος είδε μπροστά του, όχι θεωρητικά αλλά πρακτικά, την υπολογιστική ισχύ να αμφισβητεί ένα από τα τελευταία προπύργια της ανθρώπινης διάνοιας: τη στρατηγική σκέψη, τη διαίσθηση, τη δημιουργικότητα, την ψυχολογία της μάχης.

Έναν χρόνο νωρίτερα, το 1996, ο Κασπάροφ είχε νικήσει τον Deep Blue με 4-2. Ο Ρώσος γκρανμέτρ, επιθετικός, απρόβλεπτος και πνευματικά αδυσώπητος, είχε δείξει ότι ο άνθρωπος μπορούσε ακόμη να υπερισχύσει της μηχανής. Όμως η IBM επέστρεψε με αναβαθμισμένο σύστημα. Ο νέος Deep Blue μπορούσε να εξετάζει περίπου 200 εκατομμύρια θέσεις το δευτερόλεπτο, αξιοποιώντας 32 επεξεργαστές και εξειδικευμένη σκακιστική αρχιτεκτονική.

Η ρεβάνς του Μαΐου 1997 εξελίχθηκε σε παγκόσμιο γεγονός. Δεν ήταν απλώς Κασπάροφ εναντίον IBM. Ήταν άνθρωπος εναντίον μηχανής. Παράδοση εναντίον τεχνολογικής επανάστασης. Ένστικτο εναντίον ψυχρού υπολογισμού.

Ο Κασπάροφ κέρδισε την πρώτη παρτίδα και έδειξε ότι είχε τον έλεγχο. Όμως στη δεύτερη παρτίδα ο Deep Blue έκανε μια κίνηση που ο πρωταθλητής θεώρησε «ανθρώπινη». Δεν πήρε ένα πιόνι όπως περίμενε ο Κασπάροφ, αλλά επέλεξε πιο βαθιά, πιο στρατηγική συνέχεια. Εκεί άρχισε να σπάει η ψυχολογία του Ρώσου. Από εκεί και πέρα ο Κασπάροφ δεν έπαιζε μόνο απέναντι σε ένα μηχάνημα. Έπαιζε απέναντι στην ιδέα ότι ίσως πίσω από τη μηχανή υπήρχε κάτι περισσότερο.

Μετά την ήττα του, κατήγγειλε ότι εξαπατήθηκε και άφησε αιχμές για ανθρώπινη παρέμβαση. Η IBM το αρνήθηκε, εξηγώντας ότι οι παρεμβάσεις γίνονταν μόνο μεταξύ των παρτίδων, όπως επέτρεπαν οι όροι. Η εταιρεία δεν δέχθηκε ρεβάνς και λίγο αργότερα ο Deep Blue αποσύρθηκε. Αυτό τροφοδότησε ακόμη περισσότερο τη συζήτηση και τις υποψίες.

Η ουσία, όμως, δεν άλλαξε. Η νίκη του Deep Blue επιβεβαίωσε μια πρόβλεψη που ο Άλαν Τούρινγκ είχε κάνει δεκαετίες νωρίτερα: ότι οι υπολογιστές δεν θα περιορίζονταν σε απλές αριθμητικές πράξεις, αλλά θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τον άνθρωπο σε πεδία πνευματικής αναμέτρησης.

Από εκείνη τη στιγμή, τίποτα δεν ήταν ίδιο. Το σκάκι πέρασε σε νέα εποχή. Οι μηχανές έγιναν καθημερινοί προπονητές, αναλυτές, αντίπαλοι και καθρέφτες των ανθρώπινων λαθών. Ο παγκόσμιος πρωταθλητής δεν ήταν πια το απόλυτο όριο. Το όριο είχε μετακινηθεί.

Ο Deep Blue δεν ήταν ακόμη η σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Δεν «σκεφτόταν» ανθρώπινα. Δεν είχε συνείδηση, διαίσθηση ή δημιουργικότητα με την κλασική έννοια. Ήταν μια μηχανή ωμής υπολογιστικής δύναμης, ενισχυμένη με σκακιστική γνώση και ανθρώπινο προγραμματισμό. Όμως το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η μηχανή μπορούσε να νικήσει τον κορυφαίο άνθρωπο στο δικό του πεδίο.

Η 10η Μαΐου θυμίζει την κορύφωση εκείνης της ιστορικής αναμέτρησης. Η 11η Μαΐου σφράγισε το αποτέλεσμα. Και το 1997 έμεινε ως χρονιά-ορόσημο: η χρονιά που το σκάκι έγινε το πρώτο μεγάλο σύμβολο της εποχής όπου ο άνθρωπος θα έπρεπε πλέον να μάθει να ζει, να εργάζεται και να ανταγωνίζεται δίπλα στις μηχανές.