Σημαντικές αρχαιολογικές ανακαλύψεις πραγματοποιούνται κάτω από την Αγιά Σοφιά στην Κωνσταντινούπολη, καθώς οι εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου αποκαλύπτουν ένα εκτεταμένο δίκτυο υπόγειων κατασκευών, το οποίο συνδέεται με διαφορετικές περιόδους της μακραίωνης ιστορίας της Βασιλεύουσας.
Τα αποτελέσματα των ερευνών παρουσίασε την Παρασκευή (20/11) ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος επισκέφθηκε τους υπόγειους χώρους της Αγίας Σοφίας, συνοδευόμενος από επιστήμονες και στελέχη που συμμετέχουν στο πρόγραμμα συντήρησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε, οι εργασίες έχουν οδηγήσει στον καθαρισμό 420 μέτρων υπόγειων σηράγγων, ενώ έχουν απομακρυνθεί σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών επίχωσης από δύο περιοχές του μνημείου, τον Κήπο του Βεζίρη και τον δυτικό κήπο.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην έκταση των υπόγειων εγκαταστάσεων. Οι έρευνες αποκάλυψαν αρχιτεκτονικά στρώματα που ενδέχεται να ανήκουν σε παλαιότερη οικοδομική φάση από εκείνη του σημερινού ναού, ο οποίος ανεγέρθηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού τον 6ο αιώνα.
We found tunnels under the Hagia Sophia mosque in Istanbul, and perhaps we found the Ark of the Covenant as well. All of this belongs to us, the Turkish nation. — !Lebriz Golan (@Lebriz10450731) November 21, 2026
Έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες
Στον δυτικό κήπο της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν έξι διαφορετικοί υπόγειοι χώροι, οι οποίοι συνδέονται με εννέα σήραγγες.
Οι τρεις από αυτούς θεωρείται ότι αποτελούσαν υπόγεια τμήματα του παλαιού αιθρίου, δηλαδή του αρχιτεκτονικού συγκροτήματος που συνδεόταν με την αυλή του ναού.
Από τις εννέα σήραγγες, οι επτά έχουν ήδη καθαριστεί, ενώ στις υπόλοιπες δύο συνεχίζονται οι εργασίες αποτύπωσης, διερεύνησης και τεκμηρίωσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η μεγαλύτερη στοά, μήκους 180 μέτρων, η οποία εκτείνεται παράλληλα προς την πρόσοψη της Αγίας Σοφίας, από την περιοχή μπροστά στη Μεντρεσέ του Φατίχ προς το σημείο εισόδου των επισκεπτών.
Η συγκεκριμένη κατασκευή παρουσιάζει κλίση περίπου 3%, ενώ οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο να σχετίζεται με το ιστορικό οδικό δίκτυο της Κωνσταντινούπολης και ειδικότερα με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό.
Ωστόσο, η ακριβής λειτουργία της δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί.
Ευρήματα που μπορεί να προηγούνται της εποχής του Ιουστινιανού
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία των ερευνών αφορά έναν υπόγειο ταφικό χώρο, γνωστό ως hypogeum, στην περιοχή του Κήπου του Βεζίρη.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών, οι αρχαιολόγοι προχώρησαν σε καθαρισμό περίπου 1,5 μέτρου κάτω από το επίπεδο του δαπέδου που ήταν καλυμμένο με λάσπη και υλικά επίχωσης.
Σε αυτό το βάθος εντοπίστηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που ενδέχεται να είναι παλαιότερα από τη σημερινή Αγία Σοφία.
Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς η Αγία Σοφία που γνωρίζουμε σήμερα ανεγέρθηκε μεταξύ 532 και 537 μ.Χ., κατόπιν εντολής του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄, στη θέση προγενέστερων χριστιανικών ναών.
Ο πρώτος ναός στον συγκεκριμένο χώρο εγκαινιάστηκε το 360 μ.Χ., επί Κωνσταντίου Β΄, ενώ ακολούθησε δεύτερος ναός, ο οποίος καταστράφηκε κατά τη Στάση του Νίκα το 532.
Η πιθανότητα τα νέα ευρήματα να συνδέονται με παλαιότερες οικοδομικές περιόδους δημιουργεί σημαντικές προοπτικές για την έρευνα της ιστορίας του χώρου.
Πρέπει, πάντως, να υπογραμμιστεί ότι δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη ασφαλής χρονολόγηση των συγκεκριμένων καταλοίπων. Επομένως, οποιαδήποτε σύνδεσή τους με συγκεκριμένη περίοδο της βυζαντινής ιστορίας απαιτεί περαιτέρω αρχαιολογική τεκμηρίωση.
AYASOFYA'NIN ALTINDA KUTSAL EMANETLERİN SAKLANDIĞI ODALAR OLABİLİR! 420 METRELİK 9 TÜNEL VE 6 YER ALTI MEKÂNI ORTAYA ÇIKARILDI! CHAMBERS THAT ONCE HELD SACRED RELICS MAY LIE BENEATH HAGIA SOPHIA! 9 TUNNELS AND 6 UNDERGROUND SPACES REVEALED ACROSS 420 METERS! İstanbul'da Ayasofya'nın altında yürütülen çalışmalar, yalnızca tarihî tünelleri değil, Hristiyanlık dünyasının yüzyıllardır merak ettiği kutsal emanetlerin geçmişini de yeniden gündeme taşıdı. Yaklaşık 420 metrelik geçit hattının temizlendiği çalışmalarda 9 tünel ve 6 yer altı mekânı tespit edildi. 537 yılında Bizans İmparatoru Justinianus tarafından tamamlanan Ayasofya, yaklaşık bin yıl boyunca Ortodoks Hristiyanlığının en önemli ibadet merkezlerinden biri oldu. 1453'te İstanbul'un fethiyle Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülerek vakfedildi. Dönemin fetih anlayışında bu dönüşüm “kılıç hakkı” kavramıyla da ilişkilendirildi. 1934'te müze statüsü kazanan yapı, 2020'de yeniden cami olarak ibadete açıldı. Bugün Ayasofya, Hristiyanlık ve İslam tarihinin izlerini taşıyan, insanlığın ortak kültürel mirasının en önemli eserlerinden biri. PEKİ, AYASOFYA'NIN ALTINDA NE SAKLANMIŞ OLABİLİR? 2023 yılında yayımlanan akademik bir araştırmada, Ayasofya'nın kuzeyindeki bir yer altı mekânının geçmişte kutsal emanetlerin korunması amacıyla kullanılmış, daha sonra sarnıca dönüştürülmüş olabileceği değerlendirildi. Bizans döneminde Konstantinopolis, Hristiyanlığın en önemli kutsal emanet merkezlerinden biriydi. Hz. İsa'nın çarmıhından geldiğine inanılan parçalar, dikenli taç, çarmıha gerilmesiyle ilişkilendirilen çiviler ve mızrak ile azizlere ait kutsal kalıntılar, yüzyıllar boyunca şehirde büyük dinî önem taşıdı. Bu emanetlerin bir bölümü imparatorluk saraylarında ve kiliselerde korunuyordu. Özellikle 1204 yılında Haçlıların Konstantinopolis'i yağmalaması sırasında çok sayıda kutsal emanet Batı Avrupa'ya götürüldü. Ayasofya'nın kuzeydoğusunda incelenen üç odalı bir yer altı mezar yapısının ise 4. yüzyıla tarihlendiği belirtiliyor. Bu yapı, bugünkü Ayasofya'dan yaklaşık iki asır daha eski. Yeni temizlenen geçitlerden birinin Yerebatan Sarnıcı yönüne uzandığı ve içinde hâlâ su akışı bulunduğu açıklandı. Bazı yer altı yapılarının Roma dönemine kadar uzanabileceği değerlendiriliyor. Peki, Ayasofya'nın altında geçmişte kutsal emanetlerin korunduğu başka odalar, Bizans imparatorlarına ait unutulmuş bölümler veya henüz bilinmeyen tarihî yapılar olabilir mi? Kültür ve Turizm Bakanlığı, uygun yer altı bölümlerinin gelecekte ziyaretçilere açılabilmesi için proje hazırlanmasını planlıyor. 1500 yıllık Ayasofya'nın altında, Hristiyanlık ve İslam tarihinin henüz gün yüzüne çıkmamış hangi izleri bulunuyor? Aynı haberi herkes görür ama nereden baktığınız, gördüğünüzü değiştirir. #Ayasofya #HagiaSophia #SacredRelics — BAŞKA YER | Haber & Gündem (@baskayernet) November 21, 2026
Το άγνωστο δίκτυο ύδρευσης της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης
Οι υπόγειες κατασκευές δεν φαίνεται να είχαν αποκλειστικά αποθηκευτική ή επικοινωνιακή λειτουργία.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε ο Τούρκος υπουργός, ορισμένες από τις στοές αποτελούσαν τμήματα ενός ευρύτερου συστήματος διαχείρισης υδάτων, το οποίο εξυπηρετούσε τη διανομή νερού και την απομάκρυνση των ομβρίων.
Το στοιχείο αυτό προσφέρει νέα δεδομένα για την κατανόηση των τεχνικών υποδομών της Κωνσταντινούπολης.
Η βυζαντινή πρωτεύουσα διέθετε εκτεταμένα συστήματα ύδρευσης, δεξαμενών και αποστράγγισης, τα οποία επέτρεπαν τη λειτουργία μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις του μεσαιωνικού κόσμου.
Η ύπαρξη ανάλογων εγκαταστάσεων κάτω από την Αγία Σοφία αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του αρχιτεκτονικού συγκροτήματος και των υποδομών που το εξυπηρετούσαν.
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον τη λειτουργική σχέση των σηράγγων με τις υπόλοιπες υπόγειες κατασκευές της ιστορικής χερσονήσου της Κωνσταντινούπολης.
Εργασίες αποκατάστασης σε θόλους και τοιχοποιίες
Παράλληλα με τον καθαρισμό των στοών, πραγματοποιούνται εκτεταμένες εργασίες στερέωσης και συντήρησης των υπόγειων κατασκευών.
Σε έναν από τους χώρους, μήκους 56 μέτρων, ολοκληρώθηκαν επεμβάσεις αποκατάστασης σε τμήμα θόλων μήκους 18 μέτρων.
Αντίστοιχες παρεμβάσεις πραγματοποιούνται σε άλλες σήραγγες, όπου ενισχύονται οι τοιχοποιίες και αποκαθίστανται δομικές φθορές που έχουν προκληθεί με την πάροδο των αιώνων.
Για τις ενισχύσεις χρησιμοποιούνται, όπου απαιτείται, ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία, ενώ οι εργασίες πραγματοποιούνται με στόχο τη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας των κατασκευών.
Οι τουρκικές αρχές χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα ως το μεγαλύτερο έργο αποκατάστασης της Αγίας Σοφίας που έχει πραγματοποιηθεί κατά την περίοδο της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Σχέδια για να ανοίξουν οι υπόγειες στοές στους επισκέπτες
Μια ακόμη σημαντική εξέλιξη αφορά το ενδεχόμενο να καταστούν επισκέψιμα ορισμένα από τα υπόγεια τμήματα της Αγίας Σοφίας.
Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι εξετάζεται η εκπόνηση ειδικού σχεδίου για την παρουσίαση των υπόγειων κατασκευών στο κοινό.
Στόχος είναι να αναδειχθεί μια διαφορετική πλευρά του μνημείου, η οποία παραμένει άγνωστη στους περισσότερους επισκέπτες.
Για να υλοποιηθεί, ωστόσο, ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει προηγουμένως να διασφαλιστούν η στατική επάρκεια των κατασκευών, η προστασία των αρχαιολογικών ευρημάτων και η ασφαλής πρόσβαση του κοινού.
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ούτε έχει προσδιοριστεί ποια τμήματα του υπόγειου δικτύου θα μπορούσαν να ανοίξουν.
Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης ορισμένων στοών για τη βελτίωση του αερισμού της Αγίας Σοφίας, καθώς οι υπάρχουσες υπόγειες εγκαταστάσεις καλύπτουν, σύμφωνα με τις τεχνικές εκτιμήσεις, μόλις το 3,6% των αναγκών αερισμού του μνημείου.
Η Αγία Σοφία εξακολουθεί να αποκαλύπτει την ιστορία της
Σχεδόν δεκαπέντε αιώνες μετά την ανέγερσή της, η Αγία Σοφία εξακολουθεί να αποκαλύπτει νέα στοιχεία για την ιστορία και την αρχιτεκτονική της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης.
Το μνημείο, που αποτέλεσε επί αιώνες τον σημαντικότερο ναό της Ορθοδοξίας και ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, διαθέτει, όπως αποδεικνύεται, ένα εκτεταμένο υπόγειο συγκρότημα που δεν έχει ακόμη μελετηθεί στο σύνολό του.
Η ανακάλυψη και ο καθαρισμός των σηράγγων, σε συνδυασμό με τον εντοπισμό πιθανών προϊουστινιάνειων καταλοίπων, δημιουργούν νέες δυνατότητες για την αρχαιολογική έρευνα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ακριβώς αντιπροσωπεύουν οι παλαιότερες οικοδομικές φάσεις που αποκαλύφθηκαν και κατά πόσον συνδέονται με τους ναούς που προϋπήρχαν του μεγάλου οικοδομήματος του Ιουστινιανού.
Οι απαντήσεις θα προκύψουν μέσα από τη συνέχιση των ερευνών, τη χρονολόγηση των ευρημάτων και τη συστηματική μελέτη των κατασκευών.
Κάτω από την Αγία Σοφία, η ιστορία της Κωνσταντινούπολης φαίνεται πως εξακολουθεί να κρύβει σημαντικά κεφάλαια που περιμένουν να αποκαλυφθούν.
UEFA Nations League
Super League
Premier League
Champions League
Europa League
UEFA Conference League
Bundesliga
Serie A
La Liga
Ligue 1
Superleague 2
Κύπελλο Ελλάδας
Euroleague
Basket League
NBA
Eurocup
Basketball Champions League
Volley
Tennis
Πόλο
Στίβος