Το κυκλοφοριακό αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους καθημερινούς πονοκεφάλους για εκατομμύρια πολίτες στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τον Πειραιά. Παρά τις μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές, τις επεκτάσεις του οδικού δικτύου και τις επανειλημμένες εξαγγελίες για λύσεις, η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη.

Γιατί, όμως, το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά;

Απαντήσεις δίνει ο πολιτικός μηχανικός και συγκοινωνιολόγος Γιώργος Γιαννόπουλος, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, ομότιμος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Μέσα από το νέο του βιβλίο, με τίτλο «Τα προβλήματα των αστικών μεταφορών, συγκοινωνιών και κυκλοφορίας στην Ελλάδα και γιατί δεν λύνονται», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο», επιχειρεί να εξηγήσει τι πήγε στραβά τα τελευταία 50 χρόνια και γιατί οι ελληνικές πόλεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν περιοριστεί σημαντικά.

Μιλώντας στο Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο καθηγητής περιγράφει μία πραγματικότητα στην οποία οι αρμόδιοι φορείς τρέχουν διαρκώς πίσω από τις εξελίξεις, αντί να σχεδιάζουν εγκαίρως τις αναγκαίες παρεμβάσεις.

«Δεν καταφέρνουμε ποτέ να προλάβουμε τα γεγονότα για το κυκλοφοριακό, να βρούμε γρήγορα τις λύσεις και να δημιουργήσουμε ένα σύστημα σωστά σχεδιασμένο. Λειτουργούμε με έργα πυροσβεστικού χαρακτήρα», επισημαίνει.

Ο «δεκάλογος της αποτυχίας»: Τα λάθη που κρατούν τις πόλεις μποτιλιαρισμένες

Ο Γιώργος Γιαννόπουλος καταγράφει δέκα βασικές παθογένειες που, όπως υποστηρίζει, εμποδίζουν τη συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος.

Συνοψίζοντας τις επισημάνσεις του, αναδεικνύονται οι ακόλουθοι παράγοντες:

  1. Η ανεξέλεγκτη αύξηση των ΙΧ. Η διαρκής αύξηση της ιδιοκτησίας και της χρήσης αυτοκινήτων επιβαρύνει ένα οδικό δίκτυο με συγκεκριμένες δυνατότητες.

  2. Η ανεπαρκής αστυνόμευση. Η ελλιπής επιτήρηση των δρόμων επιτρέπει τη διαιώνιση παραβάσεων που δυσχεραίνουν την κυκλοφορία.

  3. Η περιορισμένη επιβολή ποινών. Η απουσία συστηματικών ελέγχων και αποτελεσματικών κυρώσεων ενισχύει την αντικανονική οδική συμπεριφορά.

  4. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης. Σημαντικές αποφάσεις για έργα και κυκλοφοριακές παρεμβάσεις καθυστερούν ή αναβάλλονται.

  5. Οι ανεπαρκείς επενδύσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες. Η περιορισμένη ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς διατηρεί την εξάρτηση από το αυτοκίνητο.

  6. Η χαμηλή χρηματοδότηση της συγκοινωνιακής έρευνας. Η έλλειψη επαρκούς επιστημονικής υποστήριξης δυσκολεύει την ανάπτυξη ολοκληρωμένων πολιτικών.

  7. Οι χρονοβόρες διαδικασίες δημοσίων έργων. Το δυσλειτουργικό πλαίσιο ανάθεσης και κατασκευής αυξάνει το κόστος και παρατείνει τους χρόνους υλοποίησης.

  8. Οι συνεχείς εξαγγελίες χωρίς αντίστοιχη υλοποίηση. Σχέδια ανακοινώνονται, αλλά συχνά καθυστερούν σημαντικά να εφαρμοστούν.

  9. Οι αποσπασματικές παρεμβάσεις. Τα έργα αντιμετωπίζουν μεμονωμένα προβλήματα χωρίς να εντάσσονται πάντοτε σε συνολικό συγκοινωνιακό σχεδιασμό.

  10. Η έλλειψη συνέχειας και αποτελεσματικού ελέγχου. Οι αλλαγές πολιτικής και διοικητικής ηγεσίας δυσκολεύουν τη σταθερή εφαρμογή μακροχρόνιων σχεδίων.

Το κοινό χαρακτηριστικό των παραπάνω είναι ότι η αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού γίνεται συχνά εκ των υστέρων, όταν τα προβλήματα έχουν ήδη αποκτήσει μεγάλες διαστάσεις.

Μετρό Θεσσαλονίκης: Ένα έργο που άργησε 40 χρόνια

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επισημάνσεις του καθηγητή για το Μετρό Θεσσαλονίκης, ένα έργο που αποτέλεσε για δεκαετίες αντικείμενο συζητήσεων, εξαγγελιών και καθυστερήσεων.

Ο Γιώργος Γιαννόπουλος αναγνωρίζει ότι η λειτουργία του συμβάλλει στη βελτίωση των μετακινήσεων, επισημαίνει όμως ότι η εξαιρετικά μεγάλη καθυστέρηση στην υλοποίησή του περιόρισε τη δυνατότητά του να αντιμετωπίσει συνολικά τις σημερινές ανάγκες.

Όπως αναφέρει, χρειάστηκαν περίπου 40 χρόνια από τον αρχικό σχεδιασμό μέχρι την ολοκλήρωσή του, ενώ κατά τη διάρκεια των εργασιών η πόλη επιβαρύνθηκε σημαντικά.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι ότι οι μετακινήσεις έχουν αυξηθεί τόσο πολύ, ώστε η συμβολή του Μετρό, αν και σημαντική, δεν επαρκεί από μόνη της.

Με άλλα λόγια, όταν ένα συγκοινωνιακό έργο ολοκληρώνεται με καθυστέρηση δεκαετιών, οι ανάγκες της πόλης μπορεί να έχουν ήδη ξεπεράσει τις αρχικές προβλέψεις.

Flyover: Θα δώσει ανάσα, αλλά για πόσα χρόνια;

Ανάλογος είναι ο προβληματισμός του για το Flyover, τη νέα υπερυψωμένη ταχεία λεωφόρο που κατασκευάζεται στη Θεσσαλονίκη.

Ο καθηγητής χαρακτηρίζει το έργο «σημειακό», σημειώνοντας ότι είχε απορριφθεί στο πλαίσιο του στρατηγικού συγκοινωνιακού σχεδιασμού του 2010.

Παράλληλα, δεν αμφισβητεί ότι η ολοκλήρωσή του μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες κυκλοφοριακές συνθήκες.

Εκτιμά, ωστόσο, ότι η βελτίωση θα έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα.

Κατά την άποψή του, έπειτα από κάποια χρόνια η νέα οδική υποδομή θα αντιμετωπίσει εκ νέου πρόβλημα κορεσμού, καθώς η κυκλοφοριακή ζήτηση θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Το συγκεκριμένο φαινόμενο συνδέεται με την έννοια της επαγόμενης ζήτησης: η αύξηση της οδικής χωρητικότητας μπορεί να ενθαρρύνει επιπλέον μετακινήσεις με αυτοκίνητο, περιορίζοντας σταδιακά τα αρχικά οφέλη.

Έτσι, ένα έργο που αρχικά προσφέρει ταχύτερες μετακινήσεις ενδέχεται, με την πάροδο του χρόνου, να εμφανίσει ξανά συμφόρηση.

Η πρόταση για περιορισμό των ΙΧ

Το σημαντικότερο ίσως σημείο της παρέμβασης του Γιώργου Γιαννόπουλου αφορά την ανάγκη περιορισμού της χρήσης του ιδιωτικού αυτοκινήτου.

Ο συγκοινωνιολόγος εκτιμά ότι χωρίς συγκεκριμένες πολιτικές προς αυτή την κατεύθυνση, τα προβλήματα των μεγάλων αστικών κέντρων θα συνεχίσουν να επιδεινώνονται.

Η πρότασή του δεν περιορίζεται στην κατασκευή νέων δρόμων ή συγκοινωνιακών υποδομών. Αντίθετα, ζητά συνολική αλλαγή στη φιλοσοφία των αστικών μετακινήσεων, με ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών και εφαρμογή πολιτικών βιώσιμης κινητικότητας.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η δυνατότητα δημιουργίας περισσότερων πεζοδρομημένων περιοχών, ιδιαίτερα στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Ο καθηγητής υπογραμμίζει, πάντως, ότι τέτοιες παρεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται βάσει ολοκληρωμένου σχεδιασμού και όχι μεμονωμένα, χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση των επιπτώσεων στην κυκλοφορία.

Χωρίς μακροχρόνιο σχέδιο, το πρόβλημα θα επιστρέφει

Για τον Γιώργο Γιαννόπουλο, η βασική προϋπόθεση αντιμετώπισης του κυκλοφοριακού δεν είναι μόνο η εξασφάλιση περισσότερων πόρων.

Είναι κυρίως η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού συστήματος σχεδιασμού και διακυβέρνησης που θα εξασφαλίζει συνέχεια στις αποφάσεις, ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές αλλαγές.

Ο καθηγητής ζητά αναδιοργάνωση του τρόπου διαχείρισης των συγκοινωνιών στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, με ξεκάθαρους στόχους και σταθερή εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων.

Η κεντρική του διαπίστωση είναι ότι η κυκλοφοριακή συμφόρηση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη λογική της διαρκούς αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών.

Χρειάζονται πολιτικές που να προβλέπουν τις μελλοντικές ανάγκες, αντί να επιχειρούν να διορθώσουν καθυστερημένα τις συνέπειες προηγούμενων παραλείψεων.

Στις 4 Νοεμβρίου η παρουσίαση του βιβλίου στη Θεσσαλονίκη

Το βιβλίο «Τα προβλήματα των αστικών μεταφορών, συγκοινωνιών και κυκλοφορίας στην Ελλάδα και γιατί δεν λύνονται» θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης.

Χαιρετισμό θα απευθύνει ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σπύρος Βούγιας, ο πρόεδρος του ΕΚΕΤΑ Ευάγγελος Μπεκιάρης, η πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων Γεωργία Αϋφαντοπούλου, ο συγκοινωνιολόγος Σταύρος Κωνσταντινίδης και ο ίδιος ο συγγραφέας.

Η συζήτηση αναμένεται να αναδείξει ένα πρόβλημα που επηρεάζει καθημερινά εκατομμύρια μετακινήσεις και έχει σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

Το συμπέρασμα της ανάλυσης του καθηγητή είναι σαφές: οι ελληνικές μεγαλουπόλεις δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν οριστικά το κυκλοφοριακό μόνο με νέους δρόμους, μετρό και αποσπασματικά έργα. Χρειάζονται μακροχρόνιο σχεδιασμό, αποτελεσματικές δημόσιες συγκοινωνίες και αποφάσεις που συχνά συνεπάγονται πολιτικό κόστος.

Και όπως υπογραμμίζει ο ίδιος στο βιβλίο του, «μάγοι και μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν».