Μόλις έξι ημέρες χρειάστηκε ο Ντόναλντ Τραμπ για να αναδιατάξει τις βεβαιότητες της μεταπολεμικής Δύσης. Την έβδομη, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι ήλπιζαν –έστω– σε μια παύση. Δεν ήρθε ποτέ. Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN, η εβδομάδα αυτή λειτούργησε ως βίαιη αφύπνιση για την Ευρώπη: οι κανόνες της παλιάς παγκόσμιας τάξης δεν ισχύουν πλέον.

Από τη στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε ανοιχτά με δασμούς, ακόμη και με χρήση βίας, για την απόκτηση της Γροιλανδίας, κατέρρευσαν και τα τελευταία δυτικά ταμπού. «Μια ρήξη, όχι μια μετάβαση», όπως το περιέγραψε ωμά ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ. Στη θέση της προβλέψιμης διατλαντικής σχέσης αναδύεται ένα σκληρό, απρόβλεπτο περιβάλλον, όπου κυριαρχεί ο ισχυρότερος και όπου η μέχρι πρότινος άρρηκτη εμπιστοσύνη Ευρώπης–ΗΠΑ μοιάζει να έχει διαλυθεί.

Το αδιανόητο γίνεται πραγματικότητα

Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν ήταν άγνωστο – είχε εκδηλωθεί ήδη από το 2019. Όμως η διολίσθηση της τελευταίας εβδομάδας σε απειλές εκφοβισμού απέναντι σε σύμμαχο του ΝΑΤΟ ήταν εκείνη που προκάλεσε πραγματικό σοκ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

«Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα πάρουμε τη Γροιλανδία», δήλωσε ο Τραμπ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μπορεί να υπάρξει και «δύσκολος τρόπος». Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μίλησε για επικίνδυνη κλιμάκωση με «απειλές εισβολής και απειλές δασμών», ενώ ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ χρησιμοποίησε τον όρο «κατευνασμός» – λέξη με βαρύ ιστορικό φορτίο για την ευρωπαϊκή μνήμη. «Η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι αδύναμη, ούτε απέναντι στους εχθρούς της, ούτε απέναντι στους συμμάχους της», προειδοποίησε.

Ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης, μιλώντας στο CNN, περιέγραψε την κατάσταση ως «μια νέα πραγματικότητα – συχνά εξαιρετικά ασταθή», αποδίδοντας την ανασφάλεια στη «βαθιά ανορθόδοξη ρητορική» της αμερικανικής διοίκησης.

«Ο φίλος δεν είναι πια δεδομένος»

Από τον Ιανουάριο του 2025, ο Τραμπ δοκιμάζει συστηματικά τα όρια των σχέσεων με την Ευρώπη: ρητορική που συχνά ευθυγραμμίζεται με εκείνη του Βλαντίμιρ Πούτιν, απόσυρση βοήθειας προς την Ουκρανία, δασμοί σε στενούς εταίρους, δημόσιες επιθέσεις. Μετά από νυχτερινή σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα μίλησε για την ανάγκη οι διεθνείς σχέσεις να διέπονται από «σεβασμό και ευγένεια» – μια διακριτική αλλά σαφή αιχμή προς τον Λευκό Οίκο.

Για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες, το συμπέρασμα είναι πλέον αναπόφευκτο: οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πια αυτονόητο φίλο και αξιόπιστο σύμμαχο. «Οι διατλαντικές σχέσεις έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα», δήλωσε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας. Ακόμη πιο ωμά, ο πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ είπε στο CNN ότι η σχέση «όπως τη γνωρίζαμε εδώ και δεκαετίες, έχει τελειώσει».

Αντίσταση ή υποτέλεια;

Μπροστά στις φιλοδοξίες του Τραμπ, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σκληρό δίλημμα: αντίσταση ή υποταγή. «Ο κατευνασμός δεν φέρνει αποτελέσματα, μόνο ταπείνωση», προειδοποίησε ο Τουσκ. Από το Νταβός, ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ μίλησε για τη διαφορά ανάμεσα σε έναν «ευτυχισμένο υποτελή» και έναν «δυστυχισμένο σκλάβο».

Στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους διαμορφώνεται πλέον σύγκλιση γύρω από την ανάγκη μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας, ιδίως στον τομέα της άμυνας. Παράλληλα, εγκαταλείπεται σταδιακά η στρατηγική της κολακείας και του λεγόμενου «Trump-whispering» που χαρακτήρισε το 2025. Στο World Economic Forum, ο Μακρόν χαρακτήρισε «θεμελιωδώς απαράδεκτους» τους αμερικανικούς δασμούς και έστειλε σαφές μήνυμα: «Προτιμούμε τον σεβασμό από τους νταήδες».

Χωρίς επιστροφή στο παρελθόν

Παρά τη σχετική αποκλιμάκωση στο ζήτημα της Γροιλανδίας, ελάχιστοι στις Βρυξέλλες πιστεύουν ότι ο κόσμος θα επιστρέψει στο προηγούμενο status quo. Η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της στην Ουκρανία, η Βαλτική ανησυχεί για την ασφάλεια κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, ενώ οι κίνδυνοι από τη Μέση Ανατολή και την Κίνα παραμένουν.

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη γνωρίζει ότι δεν είναι ακόμη έτοιμη να σταθεί μόνη της απέναντι σε μια παρατεταμένη σύγκρουση με τη Ρωσία. Γι’ αυτό και, παρά τη σκληρότερη ρητορική, ορισμένες χώρες κρατούν χαμηλότερους τόνους. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε «ευγνώμων» για πρόσφατη αλλαγή στάσης του Τραμπ, ενώ οι χώρες της Βαλτικής επέλεξαν προσεκτική στάση. «Η συνεργασία πρέπει να είναι η λέξη-κλειδί, όχι η αντιπαράθεση», σημείωσε ο Λιθουανός πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα.

Ωστόσο, ακόμη και οι πιο συγκρατημένες φωνές συμφωνούν σε ένα πράγμα: κάτι θεμελιώδες έχει αλλάξει. Η Ευρώπη, μέσα σε μία μόλις εβδομάδα, κατάλαβε ότι ο κόσμος του Τραμπ δεν είναι απλώς μια ιδιόρρυθμη παρένθεση, αλλά μια νέα πραγματικότητα με την οποία καλείται να μάθει να ζει – ή να αντιδρά.

Γροιλανδία Ντόναλντ Τραμπ ΗΠΑ Ευρώπη