Σαφές μήνυμα προς ιδιοκτήτες, διοικήσεις και διευθύνσεις σύνταξης των δημόσιων και ιδιωτικών Μέσων Ενημέρωσης στέλνει η ΕΣΗΕΑ, με αφορμή τη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή δημοσιογραφικού περιεχομένου.

Η Ένωση τονίζει ότι η διαφάνεια στη χρήση ΤΝ στα ΜΜΕ δεν είναι επιλογή, αλλά υποχρέωση απέναντι στο κοινό, τη δημοσιογραφία και τη δημοκρατία.

Στην ανακοίνωσή της, η ΕΣΗΕΑ προειδοποιεί ότι η εποχή της αδιαφανούς χρήσης εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή, επεξεργασία, μετάφραση, σύνοψη, εικονογράφηση, ηχητική ή οπτικοακουστική αναπαράσταση ειδησεογραφικού περιεχομένου τελειώνει.

Υποχρεωτική σήμανση από τις 2 Αυγούστου 2026

Η ανακοίνωση συνδέεται με το χρονικό ορόσημο της 2ας Αυγούστου 2026, οπότε τίθενται σε εφαρμογή οι υποχρεώσεις διαφάνειας του ευρωπαϊκού πλαισίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Από την ημερομηνία αυτή καθίσταται αναγκαία η σαφής σήμανση συνθετικού ή ουσιωδώς τροποποιημένου περιεχομένου, ιδίως όταν πρόκειται για εικόνα, ήχο, βίντεο, deepfakes ή δημοσιεύσεις που αφορούν ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος.

Η ΕΣΗΕΑ ξεκαθαρίζει ότι η συμμόρφωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως τυπική νομική εκκρεμότητα ή ως τεχνικό ζήτημα των πληροφοριακών συστημάτων. Όπως τονίζει, αφορά τον πυρήνα της δημοσιογραφικής ευθύνης.

«Μην μεταθέσετε τις ευθύνες στους δημοσιογράφους»

Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η προειδοποίηση της ΕΣΗΕΑ προς τους ιδιοκτήτες των Μέσων. Η Ένωση καλεί τις επιχειρήσεις ενημέρωσης να μην επιχειρήσουν να μεταθέσουν τις ευθύνες στους δημοσιογράφους για τυχόν παραβιάσεις που οφείλονται σε τεχνολογικές επιλογές της ιδιοκτησίας ή της διοίκησης.

Παράλληλα, ζητά από τα ΜΜΕ να εκπαιδεύσουν τους δημοσιογράφους στα εργαλεία ΤΝ που τυχόν χρησιμοποιούνται στους οργανισμούς τους, όπως προβλέπεται από τον Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η ΕΣΗΕΑ υπενθυμίζει ότι οι νομικές και οικονομικές επιπτώσεις για τα Μέσα που δεν τηρούν τις ευρωπαϊκές οδηγίες μπορεί να είναι εξαιρετικά σοβαρές.

Ανθρώπινος έλεγχος και συντακτική ευθύνη

Η Ένωση ζητά από τους εργοδότες να υιοθετήσουν άμεσα σαφείς αρχές δεοντολογίας για τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.

Κεντρική προϋπόθεση είναι να ορίζεται πότε επιτρέπεται η χρήση εργαλείων ΤΝ και ποιος αναλαμβάνει την τελική δημοσιογραφική ευθύνη.

Η ΕΣΗΕΑ επιμένει ότι κανένα περιεχόμενο παραγόμενο από ΤΝ δεν πρέπει να δημοσιεύεται χωρίς ανθρώπινο έλεγχο, δημοσιογραφική επιμέλεια, διασταύρωση και ανάληψη ευθύνης από φυσικό πρόσωπο ή αρμόδια συντακτική ομάδα.

Ξεκαθαρίζει επίσης ότι γενικές φράσεις του τύπου «με τη βοήθεια AI» δεν αρκούν, όταν το κοινό πρέπει να γνωρίζει πότε, πού και πώς επηρέασε η Τεχνητή Νοημοσύνη το τελικό δημοσιογραφικό προϊόν.

Προστασία από deepfakes και παραποίηση δηλώσεων

Η ανακοίνωση δίνει ιδιαίτερο βάρος στους κινδύνους των deepfakes, της τεχνητής αναπαράστασης προσώπων, της παραποίησης δηλώσεων και της στοχοποίησης πολιτών ή δημοσιογράφων μέσω συνθετικού περιεχομένου.

Η ΕΣΗΕΑ υπογραμμίζει ότι καμία τεχνητή φωνή, κανένα συνθετικό βίντεο και καμία εικόνα που μοιάζει αληθινή δεν μπορεί να χρησιμοποιείται χωρίς σαφή σήμανση, έλεγχο προέλευσης και δημοσιογραφική αιτιολόγηση.

Παράλληλα, καλεί τα Μέσα να απαγορεύσουν την εισαγωγή εμπιστευτικών πληροφοριών, αδημοσίευτων ερευνών, στοιχείων πηγών, νομικών εγγράφων και προσωπικών δεδομένων σε μη εγκεκριμένα ή δημόσια εργαλεία ΤΝ.

«Η ΤΝ δεν είναι πηγή»

Η ΕΣΗΕΑ υπενθυμίζει προς τους δημοσιογράφους ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως εργαλείο υποστήριξης και όχι ως υποκατάστατο της δημοσιογραφικής κρίσης.

Κεντρική θέση της ανακοίνωσης είναι ότι η ΤΝ δεν αποτελεί πηγή, δεν είναι τεκμήριο και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως βάση δημοσιογραφικής εξακρίβωσης χωρίς έλεγχο.

Η Ένωση προειδοποιεί επίσης για τον κίνδυνο της εύκολης αναδιατύπωσης και αναπαραγωγής περιεχομένου με εργαλεία ΤΝ, τονίζοντας ότι η δημιουργική γραφή, η κριτική σκέψη και η παραγωγή πρωτότυπου περιεχομένου δεν μπορούν να εκχωρηθούν στις μηχανές.

Τι ζητά η ΕΣΗΕΑ από τα ΜΜΕ

Η Ένωση ζητά από τους δημοσιογραφικούς οργανισμούς να προχωρήσουν άμεσα σε καταγραφή των εργαλείων ΤΝ που χρησιμοποιούνται σε κάθε στάδιο παραγωγής περιεχομένου, δημιουργία πρωτοκόλλου σήμανσης για εικόνα, ήχο, βίντεο, κείμενο και συνθετικά στοιχεία, υποχρεωτική επιμόρφωση όλων των εργαζομένων, σύσταση επιτροπής δεοντολογικής εποπτείας, διαδικασίες αναφοράς παραβιάσεων και προστασία πηγών, προσωπικών δεδομένων και πνευματικών δικαιωμάτων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η διασφάλιση ότι η τελική συντακτική ευθύνη παραμένει πάντοτε σε ανθρώπους.

Οι δέκα κανόνες προς τους δημοσιογράφους

Η ΕΣΗΕΑ υπενθυμίζει στα μέλη της δέκα βασικούς κανόνες για τη χρήση ΤΝ στην παραγωγή περιεχομένου.

Μεταξύ άλλων, τονίζει ότι η ΤΝ είναι εργαλείο υποστήριξης και όχι υποκατάστατο του δημοσιογράφου, ότι κανένα περιεχόμενο ΤΝ δεν θεωρείται εξακριβωμένο χωρίς έλεγχο, ότι δεν χρησιμοποιείται ως πηγή, ότι πρέπει να σημαίνεται καθαρά κάθε υλικό που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί ουσιωδώς με ΤΝ και ότι οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να εισάγουν σε δημόσια εργαλεία εμπιστευτικές πηγές, προσωπικά δεδομένα ή αδημοσίευτες έρευνες.

Το μήνυμα της ΕΣΗΕΑ είναι ξεκάθαρο! Η δημοσιογραφία δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς εμπιστοσύνη. Και στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, η εμπιστοσύνη προϋποθέτει διαφάνεια, ευθύνη, επαλήθευση και δεοντολογία.

Τεχνητή Νοημοσύνη ΕΣΗΕΑ LIFE