Ξημερώματα 31ης Ιανουαρίου 1996. Στα Ίμια η ένταση έχει χτυπήσει κόκκινο: Eλληνικές και τουρκικές ναυτικές δυνάμεις έχουν κατακλύσει την περιοχή, ενώ κομάντος των δύο πλευρών πατούν από μία βραχονησίδα, με το θερμό επεισόδιο να μοιάζει θέμα χρόνου.

Μέσα σε αυτή την ασφυκτική εικόνα, ένα ελικόπτερο Agusta Bell του Πολεμικό Ναυτικό απονηώνεται από τη φρεγάτα «ΝΑΥΑΡΙΝΟΝ», εν μέσω σφοδρής κακοκαιρίας. Αποστολή του η αναγνώριση για το αν υπάρχουν Τούρκοι στρατιώτες στη δυτική βραχονησίδα. Την ίδια ώρα, ψηλότερα, περίπου στα 23.000 πόδια, πετά σχηματισμός πέντε F-4 Phantom II που έχουν απογειωθεί από τη Λάρισα. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο σημερινός αντιπτέραρχος ε.α. Δημήτριος Τζουμερκιώτης, τότε σμηναγός της 337 Μοίρας.

Ο ίδιος, με τη νηφαλιότητα ανθρώπου που «έζησε» την κρίση από το κόκπιτ, περιγράφει, μιλώντας στο Newsbomb,gr, ένα βράδυ διαρκούς συναγερμού, όπου οι αποφάσεις έπρεπε να παρθούν μέσα σε λεπτά – και συχνά μέσα σε συνθήκες που δεν συγχωρούσαν λάθη.

Όπως λέει, το σήμα ήρθε το βράδυ της Κυριακής, περίπου στις επτά, όταν χτύπησε το μπίπερ και δόθηκε εντολή επιστροφής στη μονάδα: «Οι πιλότοι ήμασταν σε ετοιμότητα πέντε λεπτών, μέρα-νύχτα, με τα αεροπλάνα “φορτωμένα”». Η Δευτέρα κύλησε χωρίς κλιμάκωση, όμως το απόγευμα, λίγο μετά την αποδέσμευση, ήρθε νέο τηλεφώνημα: άμεση επιστροφή. Στη μοίρα, όπως αποκαλύπτει, είχαν ήδη αποδοθεί αποστολές – με το πρώτο φως της Τρίτης – για πλήγματα σε στόχους «τόσο μέσα στην Τουρκία όσο και κοντά στα Ίμια».

Στον δικό του σχηματισμό, ο στόχος ήταν συγκεκριμένος: η Σμύρνη, «κάποιες κεραίες τηλεπικοινωνιών». Όμως η πραγματική αγωνία –πέρα από τον καιρό και το επιχειρησιακό ρίσκο– ήταν η έλλειψη σαφήνειας σε κρίσιμα σημεία, με τον ίδιο να αναφέρει ότι υπήρχαν διαφωνίες κατά τον σχεδιασμό επειδή δεν είχαν αποδεσμευτεί οι Εθνικοί Κανόνες Εμπλοκής.

Όσο έπεφτε η νύχτα, το επίπεδο ετοιμότητας ανέβαινε. «Μας βάζουν σε ετοιμότητα δύο λεπτών», θυμάται. Αυτό σημαίνει, πρακτικά, ότι οι χειριστές βρίσκονται μέσα στα αεροσκάφη, δεμένοι, με αναμμένους κινητήρες, έτοιμοι να φύγουν με μία διαταγή. Και όλα αυτά σε «χάλια» καιρό: βροχή και νέφη από τα 4.000 έως τα 32.000 πόδια. Η κακοκαιρία, όπως εξηγεί, ήταν και ο λόγος που προτιμήθηκαν τα F-4 αντί για F-16 και Mirage: είχαν καλύτερη απόδοση σε τέτοιες συνθήκες.

Στη 1:05 απογειώνεται το πρώτο ζευγάρι αεροσκαφών. Στις 2:30 τα ξημερώματα απογειώνεται δεύτερο ζευγάρι, «χωρίς να έχει επιστρέψει το πρώτο», κάτι που –όπως παραδέχεται– τους ανησύχησε. Ο ίδιος απογειώθηκε λίγο μετά τις 3:00 π.μ., πετώντας στα 22-23.000 πόδια, «μέσα σε σύννεφα καθ’ όλη τη διάρκεια της πτήσης» και με πολύ έντονες αναταράξεις, που –όπως περιγράφει– τους «έριχναν» 300 με 500 πόδια χαμηλότερα.

Απέναντι, στην Τουρκία, «πλήρη ησυχία». Ωστόσο, ενώ οι περιπολίες συνεχίζονταν, έρχεται η πληροφορία ότι απογειώθηκε ελικόπτερο για να ελέγξει τι υπάρχει πάνω στα Ίμια. Η αντίδραση στο επιχειρησιακό επίπεδο ήταν άμεση: «Ποιος μουρλός έδωσε εντολή να απογειωθεί ελικόπτερο με τέτοιον καιρό;». Μάλιστα, όπως αναφέρει, είχε προηγηθεί εντολή και σε ελικόπτερο του στρατού, αλλά εκεί «πολύ σωστά» απάντησαν ότι οι καιρικές συνθήκες δεν επέτρεπαν την αποστολή.

Στο πιο ευαίσθητο σημείο της αφήγησής του –εκεί όπου εδώ και χρόνια ανακυκλώνονται υποθέσεις περί κατάρριψης– ο Δημήτριος Τζουμερκιώτης είναι κατηγορηματικός: δεν αποδέχεται το σενάριο ότι το ελικόπτερο χτυπήθηκε. Επικαλείται μάλιστα μαρτυρία ανθρώπου «δικού μας» που συμμετείχε στην επιτροπή διερεύνησης και διαπίστωσε ότι «δεν είχε χτυπήματα από σφαίρες». Ταυτόχρονα, δεν χαρίζεται στο επίπεδο της απόφασης: χαρακτηρίζει λανθασμένη την εντολή να πετάξει «άοπλο ελικόπτερο με προβολέα» πάνω από βραχονησίδα όπου υπήρχαν οπλισμένοι στρατιώτες.

Επέστρεψε στη μονάδα γύρω στις 5:30 τα ξημερώματα, αλλά ούτε τότε υπήρξε ανάσα: του ζήτησαν να περάσει σε άλλο αεροσκάφος για να αντικαταστήσει νεότερο κυβερνήτη. Μπήκε στο αεροπλάνο, ήταν έτοιμος, όμως δεν πρόλαβε να απογειωθεί – «τα βρήκαν οι δύο πλευρές», όπως λέει, περιγράφοντας τη στιγμή που το θερμόμετρο έπεσε πολιτικά, όχι απαραίτητα επειδή είχε πέσει και επιχειρησιακά.

Στο ερώτημα αν φοβήθηκε, απαντά με ψυχρό ρεαλισμό: είχε ξαναζήσει αντίστοιχες καταστάσεις, όπως το 1987 με το «Σισμίκ», και «το ηθικό ήταν καλό». Παρόλα αυτά, καταγράφει μια λεπτομέρεια που, όπως λέει, δεν πρόσεξε ο ίδιος αλλά τάραξε τη σύζυγό του: πριν φύγει από το σπίτι ζήτησε να ξυπνήσουν την κόρη τους για να τη χαιρετήσει. «Ήταν η πρώτη φορά που το έκανα».

Μια κίνηση που, τριάντα χρόνια μετά, συνοψίζει καλύτερα από κάθε διάγραμμα επιχειρήσεων τι ήταν εκείνο το ξημέρωμα: μια νύχτα όπου η χώρα έφτασε στο χείλος, με ανθρώπους δεμένους στα καθίσματα, κινητήρες αναμμένους, και τον πόλεμο να μοιάζει πιθανός – όχι ως σύνθημα, αλλά ως πραγματική επιλογή που περίμενε μια τελική εντολή.

Εθνική Άμυνα Ίμια Τουρκία LIFE Ελλάδα