Μια ομιλία με καθαρό γεωπολιτικό μήνυμα, αιχμηρές διατυπώσεις και ευθεία ανάγνωση των κινδύνων στην Ανατολική Μεσόγειο πραγματοποίησε στην Αθήνα ο Ισραηλινός αναλυτής Σάι Γκαλ, στην πρώτη του δημόσια εμφάνιση στην Ελλάδα, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργάνωσε το International Institute of Strategy σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026, με κεντρικό θέμα «Κυριαρχία, Έλεγχος και η Μεσογειακή Δοκιμασία της Ευρώπης», και αποτέλεσε μια ευθεία παρέμβαση για τον ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που διαμορφώνεται από το Αιγαίο μέχρι τη Μέση Ανατολή.

Ο Σάι Γκαλ έβαλε στο επίκεντρο της ανάλυσής του την Τουρκία και τον τρόπο με τον οποίο, όπως υποστήριξε, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια σειρά φαινομενικά διαφορετικών μετώπων σε ένα ενιαίο σύστημα πίεσης: Αιγαίο, Κύπρος, Λιβύη, Συρία, Μαύρη Θάλασσα, Βόσπορος, Ακούγιου, Γάζα, Χαμάς, Ιράν, Σομαλία, ενέργεια και μεταναστευτικό.

Στην αίθουσα βρέθηκαν στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, καθηγητές πανεπιστημίου, πολιτικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι, ενώ μετά την ομιλία ακολούθησε συζήτηση με ερωτήσεις προς τον Ισραηλινό αναλυτή.

Το ελληνικό «Όχι» και η σημερινή μάχη της κυριαρχίας

Ο Γκαλ ξεκίνησε με μια συμβολική αναφορά στην Αθήνα και στην 28η Οκτωβρίου, την επίσημη ονομασία της οδού Πατησίων, όπου βρίσκονται τα γραφεία του ΕΛΙΣΜΕ. Δεν το έκανε τυχαία. Θέλησε να συνδέσει το ιστορικό ελληνικό «Όχι» με τη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα.

Όπως σημείωσε, για την Ελλάδα το «Όχι» δεν ήταν ποτέ μια απλή λέξη ή ένα σύνθημα. Ήταν πράξη ιστορικής βούλησης. Ήταν απόφαση αντίστασης απέναντι στον καταναγκασμό.

Με αυτή τη βάση, υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει ένα βαθύ ιστορικό ένστικτο που η υπόλοιπη Ευρώπη μοιάζει να ανακαλύπτει αργά: ότι η Ιστορία δεν είναι κάτι που βρίσκεται πίσω μας. Βρίσκεται κάτω από τα σύνορα, τις θάλασσες, τα νησιά, τις βάσεις, τους αγωγούς, τα λιμάνια και τις μνήμες.

Με άλλα λόγια, ο Γκαλ έδωσε από την αρχή το στίγμα του: η κυριαρχία δεν είναι θεωρία. Είναι έδαφος, θάλασσα, υποδομές, συμμαχίες και βούληση.

Η Τουρκία δεν κινείται τυχαία – Χτίζει «περίμετρο»

Το πιο βαρύ σημείο της ομιλίας ήταν η έννοια της «τουρκικής περιμέτρου». Ο Γκαλ υποστήριξε ότι η Άγκυρα δεν ενεργεί αποσπασματικά. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ξεχωριστά κεφάλαια εξωτερικής πολιτικής, αλλά για ένα ενιαίο στρατηγικό σχέδιο.

Κατά τον Ισραηλινό αναλυτή, η Τουρκία συνδέει το Αιγαίο με την Κύπρο, τη Λιβύη με τη Γάζα, τη Συρία με τη Μαύρη Θάλασσα, το Ακούγιου με τη Ρωσία, τη Σομαλία με την Ερυθρά Θάλασσα, τη Χαμάς με την περιφερειακή της επιρροή και το μεταναστευτικό με την πίεση προς την Ευρώπη.

Η φράση του ήταν χαρακτηριστική: η γραφειοκρατία χωρίζει τους φακέλους, αλλά η στρατηγική τους ενώνει. Και, όπως είπε, η Άγκυρα τους ενώνει.

Σύμφωνα με τον Γκαλ, η Τουρκία δεν χρειάζεται απαραίτητα έναν ανοιχτό πόλεμο για να πετύχει τους σκοπούς της. Αυτό που επιδιώκει είναι κάτι διαφορετικό και συχνά πιο αποτελεσματικό: να γίνει ο παράγοντας που όλοι θα πρέπει να υπολογίζουν πριν κινηθούν.

Η Ελλάδα πριν επεκτείνει δικαιώματα. Η Κύπρος πριν προχωρήσει σε ενεργειακές αποφάσεις. Το Ισραήλ πριν συνδεθεί με την Ευρώπη. Η Ευρώπη πριν επιβάλει κυρώσεις. Το ΝΑΤΟ πριν αναπτύξει δυνάμεις.

Αυτό, κατά τον Γκαλ, δεν είναι κανονική εταιρική σχέση. Είναι υπό όρους κυριαρχία. Και η υπό όρους κυριαρχία δεν είναι κυριαρχία. Είναι άδεια από τρίτο.

Κύπρος: Η Ευρώπη έμαθε να ζει με την κατοχή

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η τοποθέτηση του Γκαλ για την Κύπρο. Απέρριψε τον όρο «παγωμένη σύγκρουση», λέγοντας ότι πρόκειται για μία από τις πιο επικίνδυνες διπλωματικές αυταπάτες της Ευρώπης.

Όπως εξήγησε, μια παγωμένη σύγκρουση δεν χτίζει διαδρόμους, δεν φιλοξενεί drones, δεν αναπτύσσει κόμβους πληροφοριών και δεν μετατρέπει λιμάνια, αεροδρόμια, πανεπιστήμια και οικονομικά δίκτυα σε μηχανισμούς επιρροής.

Για τον ίδιο, τα Κατεχόμενα δεν είναι απλώς ένα πολιτικό πρόβλημα που έμεινε άλυτο. Είναι τουρκικό βάθος. Στρατιωτικό, πληροφοριακό, πολιτικό, ψυχολογικό και επιχειρησιακό.

Περιέγραψε μάλιστα το βόρειο τμήμα της Κύπρου ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Τουρκίας μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο ασφαλείας. Και εδώ ήταν η πιο βαριά του αιχμή: η πραγματική ντροπή, είπε, δεν είναι μόνο η κατοχή. Είναι η προσαρμογή στην κατοχή. Το γεγονός ότι η Ευρώπη έμαθε να ζει με αυτήν.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το δόγμα «Poseidon’s Wrath», το οποίο παρουσίασε όχι ως κάλεσμα πολέμου, αλλά ως δόγμα συνεπειών. Αν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μετατραπεί πλήρως σε πλατφόρμα απειλής κατά του Ισραήλ, της Κύπρου, της Ελλάδας ή της ευρωπαϊκής διασυνδεσιμότητας, τότε, κατά τον Γκαλ, δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τη διπλωματική γλώσσα της «εκκρεμότητας».

Ακούγιου: Το ρωσικό αποτύπωμα μέσα στο ΝΑΤΟ

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ομιλίας αφορούσε το πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου. Ο Γκαλ το χαρακτήρισε ρωσικό πυρηνικό θύλακα μέσα στο ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία το παρουσιάζει ως σύμβολο κυριαρχίας, ενώ στην πραγματικότητα, κατά την ανάλυσή του, φανερώνει εξάρτηση από τη Μόσχα.

Όπως είπε, το Ακούγιου δεν είναι απλώς ένας ενεργειακός σταθμός. Είναι μια υποδομή στην οποία η Ρωσία έχει ρόλο από την κατασκευή και το καύσιμο μέχρι τη συντήρηση, την εκπαίδευση και τη λειτουργία.

Το κρίσιμο, σύμφωνα με τον Γκαλ, δεν είναι πώς ονομάζεται μια υποδομή, αλλά τι κάνει. Αν λειτουργεί ως πολιτικός ενεργειακός σταθμός, προστατεύεται. Αν όμως μετατραπεί σε κρίκο στρατιωτικής συνέχειας, ρωσικού βάθους ή τουρκικής αλυσίδας απειλής, τότε το θέμα αλλάζει κατηγορία.

Εδώ συνέδεσε την ανάλυσή του με το ΝΑΤΟ και το Άρθρο 5. Όπως τόνισε, το Άρθρο 5 δεν είναι μαγική ασπίδα. Είναι πολιτική διαδικασία, που απαιτεί εμπιστοσύνη και συναίνεση.

Κατά τον Γκαλ, πριν μιλήσει κάποιος για Άρθρο 5, πρέπει να κοιτάξει το Άρθρο 3: ανθεκτικότητα, λογοδοσία και εσωτερική ασφάλεια της Συμμαχίας.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως «όπλο»

Στη συνέχεια, ο Ισραηλινός αναλυτής πέρασε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε «όπλο που παριστάνει τον χάρτη».

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία αξιοποίησε τη διάλυση της Λιβύης, στήριξε μια πλευρά, δημιούργησε εξάρτηση, απέσπασε μνημόνιο, χάραξε μια γραμμή στη θάλασσα και επιχείρησε να εμφανίσει τη φαντασία ως κανονικότητα.

Το νόημα, όπως είπε, δεν είναι απαραίτητα να κερδίσει η Τουρκία νομικά. Είναι να δημιουργήσει τετελεσμένα. Να πιέσει την Ελλάδα. Να συμπιέσει την Αίγυπτο. Να περιπλέξει το Ισραήλ. Να απειλήσει καλώδια, αγωγούς, θαλάσσιες γραμμές και διαδρομές Ασίας – Ευρώπης.

Για το Ισραήλ, υπογράμμισε, αυτό δεν είναι αφηρημένη θεωρία. Αν η Τουρκία χρησιμοποιήσει τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις διαδρομές Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας – Ευρώπης, τότε πλήττεται άμεσα μια ολόκληρη στρατηγική αρχιτεκτονική.

Ξεκάθαρο «όχι» στα F-35 για την Τουρκία

Στο στρατιωτικό σκέλος, ο Γκαλ ήταν απόλυτος: η Τουρκία δεν πρέπει να πάρει F-35, εκτός αν αλλάξει ριζικά η στρατηγική της συμπεριφορά.

Όπως είπε, το θέμα δεν είναι μόνο οι S-400. Αυτοί ήταν η νομική αφορμή. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι το τουρκικό δόγμα.

Μια χώρα, τόνισε, που πιέζει την Ελλάδα, κατέχει τη βόρεια Κύπρο, απειλεί το Ισραήλ, φιλοξενεί τη Χαμάς, συνεργάζεται με τη Ρωσία, επιχειρεί στη Λιβύη και στη Σομαλία και μετατρέπει την ασάφεια σε ισχύ, δεν μπορεί να πάρει αεροσκάφος πέμπτης γενιάς χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση.

Για τα F-16, ο Γκαλ δεν στάθηκε μόνο στο ζήτημα της παράδοσης. Έθεσε θέμα συντήρησης, ανταλλακτικών, λογισμικού, αναβαθμίσεων, ραντάρ, κινητήρων, όπλων και πολιτικής άδειας. Δηλαδή, κάθε επίπεδο υποστήριξης μπορεί, κατά τον ίδιο, να γίνει υπό όρους αν η Άγκυρα χρησιμοποιεί δυτική ισχύ για καταναγκασμό κατά συμμάχων και εταίρων.

Ο «άλλος χάρτης»: Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ

Στο γεωοικονομικό σκέλος της ομιλίας, ο Γκαλ παρουσίασε την αντιπαράθεση δύο χαρτών.

Ο πρώτος είναι ο χάρτης της τουρκικής μόχλευσης: TurkStream, Βόσπορος, Middle Corridor, τουρκολιβυκή γραμμή, πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο και αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ο δεύτερος είναι ο χάρτης του IMEC και του Vertical Corridor: Ινδία και Κόλπος προς Ισραήλ, Ισραήλ και Κύπρος προς Ελλάδα, και από την Ελλάδα προς την Ευρώπη.

Αυτός ο δεύτερος άξονας, κατά τον Γκαλ, δεν είναι απλώς οικονομική ή ενεργειακή υποδομή. Είναι κυριαρχία σε κίνηση.

Εδώ έδωσε στην Ελλάδα κεντρικό ρόλο. Η Ελλάδα, όπως είπε, δεν είναι περιφέρεια. Είναι κράτος-πύλη. Η Κύπρος δεν είναι εμπόδιο. Είναι άγκυρα. Το Ισραήλ δεν είναι εξωτερικός συμμετέχων. Είναι στρατηγικός κόμβος.

Μαζί, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ μπορούν να συγκροτήσουν την ευρωπαϊκή ραχοκοκαλιά του «άλλου χάρτη».

Γάζα, Ιράν, Χεζμπολάχ και Χούθι σε ενιαία ζώνη πίεσης

Ο Γκαλ συνέδεσε τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τον Λίβανο, τους Χούθι, το Ιράν και τη Σομαλία σε ένα ενιαίο νότιο σύστημα πίεσης.

Για την 7η Οκτωβρίου ήταν κατηγορηματικός: δεν τη χαρακτήρισε «αντίσταση», αλλά σφαγή σχεδιασμένη για να σπάσει μια κοινωνία.

Παράλληλα, συνέδεσε τη μεθοδολογία του σοκ και των τετελεσμένων με τον τρόπο που η Τουρκία παρουσίασε την εισβολή στην Κύπρο ως «ειρηνευτική επιχείρηση»: πρώτα σοκ, μετά αφήγημα, μετά τετελεσμένα.

Για τη Χαμάς, υποστήριξε ότι δεν επιβιώνει μόνο από τα τούνελ στη Γάζα, αλλά από εξωτερικές γραμμές ζωής: Τεχεράνη, Ντόχα και Άγκυρα. Προειδοποίησε μάλιστα ότι η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να γίνει μέσα από τα ίδια κανάλια που τροφοδότησαν τη Χαμάς.

Προς την Άγκυρα έστειλε επίσης σαφές μήνυμα: το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν γράφτηκε για να προστατεύει κέντρα διοίκησης τρομοκρατικών οργανώσεων.

Όχι άλλες αυταπάτες για τις ΗΠΑ

Στο τέλος της ομιλίας του, ο Γκαλ αναφέρθηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τόνισε ότι η Αμερική παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό θεμέλιο ασφάλειας για Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.

Η θέση του ήταν καθαρή: συνεργασία με τις ΗΠΑ, αλλά όχι αναμονή των ΗΠΑ. Συμμαχία, αλλά όχι ψευδαίσθηση ότι η συμμαχία ισοδυναμεί πάντα με ασφαλιστήριο συμβόλαιο.

Σε αυτό το σημείο έβαλε στο τραπέζι και το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, ως ευρωπαϊκή απάντηση εκεί όπου το ΝΑΤΟ δυσκολεύεται: όταν η πίεση προέρχεται από κράτος-μέλος της ίδιας της Συμμαχίας.

Όπως είπε, αν η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί την Κύπρο, τον ελληνικό θαλάσσιο και εναέριο χώρο και τις υποδομές που συνδέουν Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα, τότε δεν έχει στρατηγική αυτονομία. Έχει απλώς λεξιλόγιο.

Το τελικό μήνυμα: Να μην μπουν ως παρατηρητές στην καταιγίδα

Η πρόταση του Γκαλ ήταν η δημιουργία μιας πραγματικά επιχειρησιακής Ευρώπης στην Ανατολική Μεσόγειο. Όχι άλλες γενικές διακηρύξεις, αλλά μηχανισμοί που παράγουν αποτροπή, επιτήρηση, προειδοποίηση και άμυνα.

Για την περιοχή πρότεινε μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης και προειδοποίησης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ για την τουρκική περίμετρο, ένταξη της Κύπρου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό ασφαλείας και μεσογειακή αρχιτεκτονική αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.

Το τελικό μήνυμα του Ισραηλινού αναλυτή ήταν απόλυτα καθαρό: η Ελλάδα δεν είναι το άκρο της Ευρώπης. Η Κύπρος δεν είναι η εξαίρεση της Ευρώπης. Το Ισραήλ δεν βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ασφαλείας.

Η Ανατολική Μεσόγειος, κατά τον Γκαλ, είναι το πραγματικό τεστ της Ευρώπης.

Και η καταιγίδα, όπως είπε, δεν έρχεται. Είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ευρώπη θα μπουν σε αυτήν ως παρατηρητές ή ως αρχιτέκτονες.

Ιράν Τουρκία Ισραήλ Κύπρος Ελλάδα