Η γενοκτονία των Αρμενίων συνεχίζεται μέχρι σήμερα

Στο αρμενικό ζήτημα, την ιστορική διαδρομή των Αρμενίων, τη Γενοκτονία του 1915, την επιχείρηση «Νέμεσις» και τη σημερινή τραγωδία του Αρτσάχ ήταν αφιερωμένη η εκπομπή Geopolitics της Ναυτεμπορικής, με τον Σάββα Καλεντερίδη και καλεσμένο τον Οβανές Γαζαριάν, μέλος της Εθνικής Αρμενικής Επιτροπής Ελλάδος.

Ο Σάββας Καλεντερίδης άνοιξε τη συζήτηση επισημαίνοντας ότι Έλληνες και Αρμένιοι υπήρξαν για χιλιετίες σύνoικοι πληθυσμοί στην Ανατολία, με κοινές εμπειρίες, γειτονιές, πολιτισμικές ανταλλαγές, αλλά και κοινές τραγωδίες.

Ο Οβανές Γαζαριάν αναφέρθηκε στην πανάρχαια παρουσία των Αρμενίων στον Καύκασο και στην Ανατολία, συνδέοντας την καταγωγή τους με τον λαό του Ουραρτού. Υπενθύμισε επίσης την αναφορά του Στράβωνα, σύμφωνα με την οποία οι Αρμένιοι συνδέονται με τον Άρμενο, ήρωα της Αργοναυτικής Εκστρατείας από τη Θεσσαλία.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Μεγάλη Αρμενία, στις ιστορικές αρμενικές επαρχίες της Ανατολίας και στην Ανί, την ιστορική πρωτεύουσα που έμεινε γνωστή ως «η πόλη με τις 1.001 εκκλησίες».

Στη συνέχεια, η συζήτηση πέρασε στη βυζαντινή περίοδο. Ο Γαζαριάν τόνισε ότι οι Αρμένιοι δεν θεωρούσαν ξένη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, αλλά κομμάτι και της δικής τους ιστορίας. Υπενθύμισε ότι αρκετοί βυζαντινοί αυτοκράτορες είχαν αρμενική καταγωγή, μεταξύ αυτών ο Ηράκλειος, ο Νικηφόρος Φωκάς, ο Ιωάννης Τσιμισκής και ο Λέων Ε΄ ο Αρμένιος.

Με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Αρμένιοι εξαπλώθηκαν σε μεγάλες πόλεις, όπως η Κωνσταντινούπολη και η Σμύρνη, αναλαμβάνοντας σημαντικούς ρόλους στη διοίκηση, την οικονομία, τις τέχνες και το εμπόριο. Όπως σημείωσε ο Γαζαριάν, αυτός ο πλούτος και η κοινωνική άνοδος των χριστιανικών πληθυσμών προκάλεσαν φθόνο και εχθρότητα, που σταδιακά μετατράπηκαν σε βία.

Η εκπομπή στάθηκε εκτενώς στη Γενοκτονία των Αρμενίων. Ο Γαζαριάν περιέγραψε την 24η Απριλίου 1915 ως την ημέρα σύλληψης της αρμενικής ελίτ στην Κωνσταντινούπολη: λογοτέχνες, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, επιστήμονες και επιχειρηματίες συνελήφθησαν και πολλοί εκτελέστηκαν ή εκτοπίστηκαν.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το σχέδιο των Νεοτούρκων είχε στόχο την εκκαθάριση της Ανατολίας από τους χριστιανικούς πληθυσμούς: Αρμενίους, Έλληνες και Ασσυρίους. Οι άνδρες οδηγήθηκαν στα τάγματα εργασίας, ενώ γυναίκες και παιδιά στις πορείες θανάτου προς τη Συρία και τη Μεσοποταμία, με τελικό σύμβολο μαρτυρίου την έρημο Ντερ Ζορ. Ο αριθμός των νεκρών Αρμενίων τοποθετείται στο 1,5 εκατομμύριο.

Στο δεύτερο μέρος, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επιχείρηση «Νέμεσις», την αρμενική επιχείρηση εντοπισμού και εκτέλεσης των πρωτεργατών της Γενοκτονίας. Ο Γαζαριάν εξήγησε ότι το όνομα προέρχεται από την ελληνική θεά της δίκαιης τιμωρίας και ότι στόχος δεν ήταν η εκδίκηση κατά των Τούρκων γενικά, αλλά η απόδοση δικαιοσύνης σε όσους είχαν ήδη καταδικαστεί από τουρκικά στρατοδικεία και είχαν διαφύγει.

Κεντρική στιγμή υπήρξε η εκτέλεση του Ταλαάτ Πασά στο Βερολίνο από τον Σογομόν Τεχλιριάν το 1921. Ο Τεχλιριάν συνελήφθη, οδηγήθηκε σε δίκη, παραδέχθηκε την πράξη του, αλλά αθωώθηκε από το γερμανικό δικαστήριο, καθώς παρουσιάστηκε το μέγεθος του εγκλήματος και η εξόντωση της οικογένειάς του.

Ο Οβανές Γαζαριάν αναφέρθηκε και στην αρμενική διασπορά, σημειώνοντας ότι μετά το 1922 περίπου 100.000 Αρμένιοι βρέθηκαν στην Ελλάδα μαζί με τους Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Σήμερα, όπως είπε, στην Ελλάδα ζουν περίπου 70.000 Αρμένιοι, ενώ ισχυρές κοινότητες υπάρχουν στη Γαλλία, στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στη Μέση Ανατολή και στη Νότια Αμερική.

Η συζήτηση έφτασε και στο Αρτσάχ, γνωστό διεθνώς ως Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ο Γαζαριάν υποστήριξε ότι πρόκειται για ιστορικά αρμενική γη, η οποία εντάχθηκε στο σοβιετικό Αζερμπαϊτζάν με απόφαση του Στάλιν. Αναφέρθηκε στις σφαγές Αρμενίων στο Μπακού και στο Σουμγκάιτ στα τέλη της σοβιετικής περιόδου, αλλά και στα γεγονότα του 2022-2023, όταν ο αρμενικός πληθυσμός του Αρτσάχ εκτοπίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την εκδίωξη των 120.000 Αρμενίων από το Αρτσάχ ως νέα γενοκτονία, επισημαίνοντας ότι σήμερα στην περιοχή δεν έχει απομείνει ουσιαστικά αρμενικός πληθυσμός, ενώ αλλάζουν ονόματα, καταστρέφονται εκκλησίες και επιχειρείται διαγραφή της αρμενικής παρουσίας.

Κλείνοντας, ο Γαζαριάν κάλεσε Έλληνες, Αρμενίους και Ασσυρίους σε κοινό αγώνα μνήμης και δικαίωσης, τονίζοντας ότι οι γενοκτονίες των χριστιανικών λαών της Ανατολίας δεν ήταν ξεχωριστά γεγονότα, αλλά μέρος ενιαίου σχεδίου.

Ο Σάββας Καλεντερίδης έκλεισε την εκπομπή με τη φράση: «Τρεις γενοκτονίες, μία στρατηγική», υπογραμμίζοντας ότι η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να λειτουργεί ως σπορά μίσους, αλλά ως γνώση, αυτοσυνειδησία και προειδοποίηση.