Στη Ναυτεμπορική TV, στην εκπομπή «Ανταλλακτήριο Ιδεών», ο Ναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος –κυβερνήτης τότε της φρεγάτας «Ανδρίας»– μίλησε με αφορμή την ημέρα μνήμης της κρίσης των Ιμίων, δίνοντας μια ωμή, επιχειρησιακή και βαθιά ανθρώπινη μαρτυρία για το πώς «γράφεται» μια εθνική κρίση πάνω στο κατάστρωμα.

Από τα πρώτα λεπτά, ο παρουσιαστής έθεσε το πλαίσιο: δεν πρόκειται για ιστορική αναπόληση, αλλά για μάθημα ευθύνης. Και ο Εγκολφόπουλος απάντησε χωρίς περιστροφές, περιγράφοντας το βάρος του κυβερνήτη ως το πιο σκληρό επάγγελμα: όταν το πλοίο βγαίνει στη θάλασσα, «ο μόνος στον οποίο μπορείς να στραφείς είναι ο Θεός». Δεν είναι τυχαίο –όπως είπε– ότι στις γέφυρες των πλοίων υπάρχουν εικόνες της Παναγίας και του Αγίου Νικολάου, γιατί εκεί «γυρνάμε όλοι για φώτιση» όταν οι αποφάσεις πρέπει να παρθούν σε κλάσματα δευτερολέπτου.

«Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι πρωταρχικός»

Ο Ναύαρχος στάθηκε ιδιαίτερα στην ουσία της διοίκησης σε συνθήκες κρίσης: μια φρεγάτα με 200 ανθρώπους πλήρωμα, με τεράστια ισχύ πυρός και δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου, δεν είναι «μηχανή». Είναι οργανισμός. Και η τελική ευθύνη πέφτει στον κυβερνήτη: να πάρει σωστή απόφαση, να διατηρήσει ψυχραιμία, να στηρίξει το ηθικό, να μην κάνει λάθος που μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμο κακό.

Στο ίδιο πλαίσιο, επεσήμανε πως τα συστήματα δίνουν πληροφορίες, αλλά δεν αντικαθιστούν τον άνθρωπο. «Οι ικανότητες του κάθε ατόμου είναι μοναδικές», είπε, υπογραμμίζοντας ότι μια απερίσκεπτη ενέργεια μπορεί να προκαλέσει κρίση διεθνών διαστάσεων – θυμίζοντας ως παράδειγμα την κατάρριψη ιρανικού επιβατικού αεροσκάφους από αμερικανικό πλοίο στον Περσικό Κόλπο, ως αποτέλεσμα λάθος εκτίμησης.

Η μαρτυρία για τα Ίμια και η «τηλεοπτική εικόνα» που έστειλε μήνυμα στην Άγκυρα

Περνώντας στα γεγονότα, ο Εγκολφόπουλος περιέγραψε ότι δύο ελληνικές φρεγάτες απέπλευσαν Τρίτη προς Τετάρτη προς την περιοχή. Έκανε ειδική αναφορά σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση εκείνων των ωρών, την οποία χαρακτήρισε ως κάτι που «δεν πρέπει να ξαναγίνει», γιατί –όπως είπε– έδωσε στους Τούρκους την εικόνα ότι η Ελλάδα κλιμακώνει, οδηγώντας την Άγκυρα να διατάξει τρία πλοία να κινηθούν από τα Στενά προς τα Ίμια.

Στη συνέχεια θύμισε το «πρώτο έναυσμα» της υπόθεσης: την τοποθέτηση της ελληνικής σημαίας στα Ίμια από τον δήμαρχο Καλύμνου χωρίς ενημέρωση, παρά την αντίθεση του τότε αρμόδιου διοικητή. Εδώ ο Ναύαρχος ήταν κατηγορηματικός: τέτοιες κινήσεις, όταν γίνονται «αυτοτελώς», μπορεί να είναι επικίνδυνες. «Για να πεις “πρέπει”, πρέπει να έχεις όλες τις πληροφορίες», τόνισε, προσθέτοντας ότι πολιτική και αποφάσεις κλιμάκωσης δεν μπορεί να ασκούνται από όσους δεν έχουν εικόνα του συνόλου.

«Δεν ήταν δημοσιογράφοι – ήταν πράκτορες με κάμερες»

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στο επεισόδιο με την αποβίβαση Τούρκων πάνω στα Ίμια και την εμπλοκή των ΜΜΕ. Εκεί ο Εγκολφόπουλος προχώρησε σε βαριά καταγγελία: δήλωσε πως δεν δέχεται ότι όσοι ανέβηκαν ήταν δημοσιογράφοι, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για «πράκτορες με κάμερες», καθώς –όπως είπε– «κανένας δημοσιογράφος δεν θα έκανε τέτοια ενέργεια». Το συμπέρασμά του ήταν καθαρό: σε τέτοια γεγονότα, η πληροφορία και η εικόνα δεν είναι ουδέτερες – είναι μέρος του παιχνιδιού.

Η αλυσίδα εντολών και το «κενό» της αλλαγής σκυτάλης

Ο Ναύαρχος περιέγραψε την αλυσίδα ενημέρωσης: τα πλοία ενημέρωναν το Επιτελείο, το Επιτελείο την πολιτική ηγεσία, όμως –κατά την εκτίμησή του– η ροή των πληροφοριών προς το Μαξίμου δεν λειτούργησε όπως έπρεπε. Ενδεικτικά ανέφερε ακόμη και περιστατικά που «άκουσε» για εκείνες τις ώρες (όπως προβλήματα επικοινωνίας), ενώ έκανε αναφορά σε πληροφορίες ότι ο τότε διοικητής της ΕΥΠ, Ναύαρχος Βασιλικόπουλος, δεν επετράπη να ενημερώσει απευθείας τον πρωθυπουργό.

Παράλληλα, έδωσε μια κεντρική εξήγηση για το timing της κρίσης: κατά την άποψή του, η Τουρκία εκμεταλλεύτηκε μια περίοδο αλλαγής σκυτάλης, ένα μεταβατικό πολιτικό κενό, όπως συνηθίζει να κάνει.

«Θα είχαμε τελειώσει για 100 χρόνια» – και το σοκ της αποχώρησης

Στο πιο αιχμηρό κομμάτι της συνέντευξης, ο Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι επιχειρησιακά η Ελλάδα ήταν σε καλύτερη θέση και ότι, αν υπήρχε πολιτική απόφαση, «θα είχαμε τελειώσει για τα επόμενα 100 χρόνια». Παραδέχθηκε ότι πόλεμος δεν τελειώνει χωρίς απώλειες, αλλά επέμεινε πως δεν γίνεται να ανεβαίνει κάποιος σε ελληνικό έδαφος και να το «συζητάς».

Όταν ρωτήθηκε τι είπε στο πλήρωμά του κατά την επιστροφή, η απάντηση ήταν αποκαλυπτική: «Μπορούσε να μιλήσει κανένας; Ήταν τέτοια η απογοήτευση… τέτοια η ταπείνωση». Μετέφερε την αίσθηση ότι «τα είχαν στο πιάτο», αλλά δεν τους επετράπη ούτε «ένα δευτερόλεπτο» να δράσουν.

Από τα Ίμια στο σήμερα: κυριαρχία, ΝΑΤΟ και το “βρείτε τα”

Στη συνέχεια συνέδεσε ευθέως το τότε με το τώρα: είπε ότι το «φεύγετε και οι δύο» της αμερικανικής μεσολάβησης τότε είναι ουσιαστικά η ίδια γραμμή με το σημερινό «βρείτε τα». Και συμπλήρωσε ότι, πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις, οι μεγάλες δυνάμεις λειτουργούν και υπόγεια, υπενθυμίζοντας πως –κατά την άποψή του– η Τουρκία τότε δεν τήρησε όσα είχε υποσχεθεί.

Στο ίδιο πνεύμα, μίλησε για τη «γκριζοποίηση» ως αποτέλεσμα που –όπως είπε– το δεχθήκαμε εμείς, όχι επειδή μας νίκησαν «στα ίσια», αλλά λόγω λάθος αποφάσεων και εσωτερικών αδυναμιών. Έθεσε ως βασικό δίδαγμα ότι η χώρα χάνει όταν δεν έχει καθαρή γραμμή και ενιαία βούληση.

12 μίλια, τουρκική ισχύς και «προπαγάνδα»

Σε ερώτηση για την τρέχουσα συγκυρία, ο Ναύαρχος τάχθηκε υπέρ της επέκτασης στα 12 ν.μ. (ιδίως γύρω από την Κρήτη), επισημαίνοντας όμως ότι το timing είναι πολιτική απόφαση που θέλει διπλωματική προετοιμασία.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η τουρκική στρατιωτική μηχανή βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο απ’ όσο παρουσιάζεται και ότι μεγάλο μέρος της ισχύος που διαφημίζεται είναι προπαγάνδα. Επέμεινε πως τα drones και τα νέα προγράμματα δεν αρκούν από μόνα τους για πραγματική υπεροχή, ενώ τόνισε πως για οποιαδήποτε επιχείρηση σε νησί απαιτείται ναυτική και αεροπορική υπεροχή, κάτι που –όπως υποστήριξε– είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί απέναντι στην ελληνική διάταξη.

Το τελευταίο “κλείσιμο”: «Σφίγγεται το στομάχι μου»

Στην τελευταία ερώτηση –τι αισθάνεται 27 χρόνια μετά όταν ακούει τη λέξη «Ίμια»– ο Εγκολφόπουλος έκλεισε με μια φράση που συνοψίζει όλη τη συνέντευξη:

«Σφίγγεται το στομάχι μου, γιατί δεν κάναμε αυτό που έπρεπε να κάνουμε».

Ένα κλείσιμο που δεν σηκώνει ωραιοποίηση: για τον άνθρωπο που ήταν εκεί, η κρίση δεν είναι απλώς «ιστορικό επεισόδιο». Είναι ένα σημείο καμπής που, κατά τη δική του ανάγνωση, άφησε πίσω του κόστος, τραύμα και μια εκκρεμότητα κυριαρχίας.

Τουρκία LIFE Ελλάδα