Η τουρκική Haber Hurriyeti αφιέρωσε εκτενές δημοσίευμα στο Μνημείο Γενοκτονίας των Ποντίων που εγκαινιάστηκε στο Παραλίμνι της Κύπρου, επιχειρώντας να το εντάξει σε ένα ευρύτερο αφήγημα περί «ελληνοκυπριακής πρόκλησης», «Ένωσης» και αντιτουρκικής ιστορικής πολιτικής.

Το δημοσίευμα έχει ιδιαίτερη σημασία, όχι επειδή φέρνει κάποιο νέο ιστορικό στοιχείο, αλλά επειδή δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η τουρκική πλευρά αντιλαμβάνεται τη μνήμη. Για την Άγκυρα και για τμήμα του τουρκικού Τύπου, ακόμη και ένα μνημείο για τα θύματα της Γενοκτονίας των Ποντίων παρουσιάζεται ως πολιτική απειλή.

Η αφορμή ήταν η τελετή της 19ης Μαΐου στο Παραλίμνι, όπου ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, πραγματοποίησε τα αποκαλυπτήρια του μνημείου. Η Haber Hurriyeti αναφέρει ότι ο Κύπριος Πρόεδρος χαρακτήρισε τη 19η Μαΐου ημέρα πόνου, ημέρα υψηλού συμβολισμού και ημερολογιακό ορόσημο για τη μνήμη.

Η τουρκική εφημερίδα ενοχλείται και από την απόφαση της Κυπριακής Δημοκρατίας να εντάξει τη διδασκαλία της Γενοκτονίας των Ποντίων στα σχολεία. Το θέμα της εκπαίδευσης είναι κρίσιμο, διότι αφορά τη μετάδοση της ιστορικής μνήμης στις επόμενες γενιές. Και εκεί ακριβώς εντοπίζεται η αντίδραση της τουρκικής πλευράς.

Το δημοσίευμα επιχειρεί να παρουσιάσει τη μνήμη της Γενοκτονίας ως εργαλείο πολιτικής έντασης στην Κύπρο. Συνδέει το μνημείο με αναφορές σε συνθήματα περί Ένωσης, με εκδηλώσεις για την ΕΟΚΑ και με τη γενικότερη στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σύνδεση αυτή δεν είναι τυχαία. Η Τουρκία προσπαθεί σταθερά να παρουσιάζει κάθε ελληνική ή κυπριακή πρωτοβουλία ιστορικής μνήμης ως εθνικιστική πρόκληση. Έτσι αποφεύγει την ουσία: τη συζήτηση για τα γεγονότα, τα θύματα, τον ξεριζωμό και την ανάγκη αναγνώρισης.

Το Μνημείο στο Παραλίμνι, όμως, δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το δικαίωμα ενός λαού να θυμάται δημόσια την ιστορία του. Ο Ποντιακός Ελληνισμός δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά μνήμη, αναγνώριση και ιστορική αλήθεια.

Η τουρκική ενόχληση δείχνει ότι η Γενοκτονία των Ποντίων παραμένει ένα ζήτημα που η Άγκυρα δεν μπορεί να διαχειριστεί. Όσο η Τουρκία επιμένει στην άρνηση, τόσο κάθε μνημείο, κάθε εκδήλωση και κάθε σχολική αναφορά θα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.

Στην Κύπρο, το ζήτημα αποκτά και πρόσθετο συμβολισμό. Ένας λαός που βίωσε εισβολή, κατοχή και προσφυγιά τιμά έναν άλλο ελληνικό πληθυσμό που γνώρισε διωγμό, σφαγές και ξεριζωμό. Η μνήμη του Πόντου συναντά τη μνήμη της Κύπρου.

Αυτό ακριβώς φαίνεται να ενοχλεί την τουρκική πλευρά: η σύνδεση των ιστορικών εμπειριών του Ελληνισμού. Από τον Πόντο μέχρι την Κύπρο, η μνήμη δεν περιορίζεται σε τελετές. Γίνεται εργαλείο αυτογνωσίας, ταυτότητας και συνέχειας.

Το δημοσίευμα της Haber Hurriyeti, τελικά, δεν αποδυναμώνει το μήνυμα του μνημείου. Το επιβεβαιώνει. Διότι όταν ένα μνημείο μνήμης προκαλεί τέτοιον εκνευρισμό, σημαίνει ότι αγγίζει ακριβώς το σημείο που η άρνηση θέλει να κρατήσει σκοτεινό.

Νίκος Χριστοδουλίδης Τουρκία Κύπρος LIFE Ελλάδα