Η Ιταλία άνοιξε την πόρτα στην Τουρκία για την είσοδο της Baykar στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά, εγκρίνοντας υπό όρους την κοινοπραξία LBA Systems με τη Leonardo. Η απόφαση αυτή προκαλεί προβληματισμό, καθώς δίνει στην τουρκική αμυντική βιομηχανία πρόσβαση σε ένα πεδίο τεράστιας οικονομικής και στρατηγικής σημασίας: τα drones της επόμενης δεκαετίας.

Η κοινοπραξία Leonardo-Baykar δεν είναι μια συνηθισμένη συνεργασία. Η Leonardo αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους αμυντικούς ομίλους της Ευρώπης, με καθοριστικό ρόλο στην ιταλική και ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Η Baykar, από την άλλη, είναι η εταιρεία που ταυτίστηκε με την εκτόξευση της τουρκικής πολεμικής τεχνολογίας στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Η έγκριση της ιταλικής κυβέρνησης, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Χρήστου Μαζανίτη, έγινε με όρους που προβλέπουν περιορισμούς στις πωλήσεις και στις διεθνείς δραστηριότητες της κοινοπραξίας. Τα συστήματα που θα αναπτυχθούν θα μπορούν να διατίθενται μόνο σε χώρες που θεωρούνται πολιτικά συμβατές με την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, το πολιτικό βάρος της απόφασης είναι πολύ μεγαλύτερο από τους τυπικούς περιορισμούς. Η Baykar αποκτά πλέον «ευρωπαϊκό διαβατήριο». Μέσα από την Ιταλία, μπορεί να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα, να προσεγγίζει χρηματοδοτικά εργαλεία, να μπαίνει σε προγράμματα ανάπτυξης και να διεκδικεί μερίδιο σε μια αγορά που εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια την επόμενη δεκαετία.

Η κίνηση αυτή αποτελεί σημαντική νίκη για τον Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, επικεφαλής της Baykar και γαμπρό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Μπαϊρακτάρ έχει εξελιχθεί σε κεντρικό πρόσωπο της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και σε σύμβολο της τεχνολογικής αυτονομίας που προβάλλει η Άγκυρα.

Τα τουρκικά drones δεν είναι πλέον απλώς ένα εξαγώγιμο προϊόν. Είναι εργαλείο επιρροής. Η Τουρκία τα χρησιμοποιεί για να χτίζει σχέσεις με κυβερνήσεις, να ενισχύει στρατιωτικούς εταίρους και να αποκτά πρόσβαση σε γεωπολιτικά κρίσιμες περιοχές. Με τη συμφωνία στην Ιταλία, αυτή η «διπλωματία των drones» περνά πλέον μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ρώμη προσπάθησε να θωρακίσει τη συμφωνία μέσω του Golden Power, του μηχανισμού που της επιτρέπει να ελέγχει ξένες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς. Οι ιταλικές υπηρεσίες πληροφοριών και το υπουργείο Άμυνας φέρονται να έθεσαν αυστηρούς όρους για την προστασία διαβαθμισμένης τεχνολογίας και για τον περιορισμό των εξαγωγών.

Το πρόβλημα είναι ότι η τεχνολογική συνεργασία δύσκολα μένει απολύτως στεγανοποιημένη. Όταν Τούρκοι και Ιταλοί μηχανικοί εργάζονται μαζί πάνω σε drones, αισθητήρες, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και διοίκησης, η γραμμή ανάμεσα στη συνεργασία και στη μεταφορά τεχνογνωσίας γίνεται λεπτή.

Για την Ευρώπη, το ζήτημα είναι κρίσιμο. Η ΕΕ προσπαθεί να οικοδομήσει αμυντική αυτονομία, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει χώρο σε μια χώρα που δεν είναι μέλος της Ένωσης και η οποία συχνά ακολουθεί δική της, ανεξάρτητη και αναθεωρητική στρατηγική. Η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται πάντα με τη Δύση, διατηρεί σχέσεις με τη Ρωσία, συγκρούεται με την Ελλάδα και την Κύπρο σε κρίσιμα ζητήματα και χρησιμοποιεί την αμυντική της βιομηχανία ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.

Η επιλογή της Ιταλίας να συνεργαστεί με την Baykar δείχνει ότι τα οικονομικά και βιομηχανικά συμφέροντα μπορούν να υπερισχύσουν των στρατηγικών επιφυλάξεων. Η Leonardo κερδίζει πρόσβαση σε δοκιμασμένες τουρκικές πλατφόρμες, η Baykar κερδίζει πρόσβαση στην Ευρώπη και η Τουρκία κερδίζει πολιτικό βάθος μέσα στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με την τουρκική αναθεωρητική πολιτική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να αναβαθμίσει διαρκώς τις αεροναυτικές της δυνατότητες. Η ευρωπαϊκή νομιμοποίηση της Baykar δημιουργεί νέα δεδομένα.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντιλαμβάνονται ότι, χρηματοδοτώντας ή διευκολύνοντας τέτοιες συνεργασίες, μπορεί τελικά να ενισχύουν μια αμυντική βιομηχανία που αύριο θα τροφοδοτεί τις τουρκικές διεκδικήσεις.

Η συμφωνία Leonardo-Baykar είναι, λοιπόν, κάτι πολύ περισσότερο από μια επιχειρηματική σύμπραξη. Είναι γεωπολιτικό τεστ για την Ευρώπη, την Ιταλία, την Ελλάδα και την ίδια την έννοια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Ευρωπαϊκή Ένωση Τουρκία Ιταλία LIFE