Συναγερμό για τις συνέπειες του doomscrolling στα παιδιά και στους εφήβους σήμανε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, κατά την εκδήλωση παρουσίασης των αποτελεσμάτων της Εθνικής Δράσης για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, που συνδιοργάνωσαν το Υπουργείο Υγείας και η UNICEF.

Η παρέμβασή της έφερε στο προσκήνιο μια από τις πιο σκοτεινές όψεις της ψηφιακής εποχής: την ατελείωτη κύλιση σε αρνητικές ειδήσεις, εικόνες βίας, φόβου, πολέμων, καταστροφών, κοινωνικής έντασης και προσωπικής δυσφορίας. Ένα φαινόμενο που δεν αφορά πλέον μόνο τους ενήλικες, αλλά αγγίζει βαθιά τον παιδικό και εφηβικό εγκέφαλο.

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη χαρακτήρισε το doomscrolling «ψηφιακό ναρκωτικό», τονίζοντας ότι πρέπει να λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους. Όπως εξήγησε, ο μηχανισμός του βασίζεται σε επαναλαμβανόμενη διέγερση, αναζήτηση όλο και πιο έντονων ερεθισμάτων και αδυναμία αποσύνδεσης από την οθόνη.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη γενιά των παιδιών που μεγάλωσε μέσα στην πανδημία. Παιδιά που στερήθηκαν την αγκαλιά, το άγγιγμα, την οπτική επαφή και την κανονική κοινωνική εμπειρία, βρήκαν μπροστά τους έναν ψηφιακό κόσμο που φαινομενικά κάλυπτε το κενό. Μόνο που αυτός ο κόσμος, αντί να λειτουργεί ως ασφαλές περιβάλλον, τα βύθισε σε μια διαρκή ροή άγχους, φόβου και αρνητικών ερεθισμάτων.

Σύμφωνα με την υπουργό, οι συνέπειες στον παιδικό εγκέφαλο είναι σοβαρές. Η συνεχής έκθεση σε αρνητικό περιεχόμενο υπερφορτώνει τα κυκλώματα του συναισθήματος, όπως η αμυγδαλή, ενώ αποδιοργανώνει τον προμετωπιαίο φλοιό, δηλαδή την περιοχή που σχετίζεται με τη σκέψη, τον αυτοέλεγχο, την κρίση και την αυτορρύθμιση.

Με απλά λόγια, το παιδί μαθαίνει να διεγείρεται από τον φόβο, τη θλίψη και τον θυμό, χωρίς να έχει ακόμη αναπτύξει επαρκείς μηχανισμούς για να τα ελέγξει. Ένα παιδί που από πολύ μικρή ηλικία ηρεμεί μόνο με μια οθόνη, κινδυνεύει αργότερα να εμφανίσει ελλείμματα στη σκέψη, στην επίλυση προβλημάτων και στη ρύθμιση των συναισθημάτων του.

Η αναπληρώτρια υπουργός συνέδεσε το θέμα και με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όπως υπογράμμισε, όταν ένα παιδί συνηθίζει να παίρνει απαντήσεις έτοιμες από ένα εργαλείο AI, χωρίς να μπαίνει στη διαδικασία να ψάξει, να αμφισβητήσει, να κρίνει και να συγκρίνει, τότε χτίζεται ένας αυριανός πολίτης με μειωμένη ικανότητα διάκρισης ανάμεσα στο αληθές και το ψευδές.

Γι’ αυτό και, όπως σημείωσε, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ψυχιατρικό ή παιδαγωγικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Μια γενιά χωρίς κριτική σκέψη, χωρίς αντοχή στη δυσκολία, χωρίς ικανότητα ελέγχου της πληροφορίας, είναι μια γενιά ευάλωτη στη χειραγώγηση.

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη στάθηκε και στην ανάγκη αλλαγών στο σχολείο και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, επισημαίνοντας ότι και οι δύο θεσμοί σχεδιάστηκαν για έναν άλλο αιώνα και δεν είναι ακόμη επαρκώς προσαρμοσμένοι στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα. Το ζητούμενο, όπως τόνισε, είναι ένα σχολείο που δεν θα περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά θα καλλιεργεί ψυχική ανθεκτικότητα, κριτική σκέψη και πραγματικές άμυνες απέναντι στον θόρυβο της οθόνης.

Σημαντικό βάρος έδωσε και στον ρόλο των γονιών. Το μήνυμα ήταν σαφές: δεν χρειάζεται ο «τέλειος» γονιός, αλλά ο παρών γονιός. Εκείνος που βλέπει τα σημάδια, δεν τα υποτιμά και δεν τα σπρώχνει κάτω από το χαλί. Επίμονη θλίψη, άγχος, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στο φαγητό ή δυσκολίες στη σίτιση, ειδικά σε έφηβες που επηρεάζονται από πρότυπα σώματος, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «ιδιοτροπίες», αλλά ως σήματα που απαιτούν βοήθεια από ειδικούς.

Στην ίδια εκδήλωση παρουσιάστηκαν και στοιχεία έρευνας της MARC από τον Θωμά Γεράκη, τα οποία αποτυπώνουν την έκταση του φαινομένου στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα social media αποτελούν πλέον βασική πηγή ενημέρωσης, ενώ στις ηλικίες 17-24 περίπου 8 στους 10 ενημερώνονται αποκλειστικά από αυτά.

Παρότι ο όρος doomscrolling δεν είναι γνωστός στους περισσότερους, όταν εξηγήθηκε ως συνεχής έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις και δυσάρεστο περιεχόμενο, σχεδόν όλοι αναγνώρισαν τη συμπεριφορά στον εαυτό τους. Περίπου το 40% του πληθυσμού εμφανίζει αυτή τη συμπεριφορά πολύ τακτικά, ενώ ένα 20% παρουσιάζει χαρακτηριστικά εθιστικής και προβληματικής χρήσης.

Ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για τη διάρκεια. Μόνο περίπου ένας στους τρεις περιορίζεται σε επεισόδια έως 15 λεπτών, ενώ στους νέους σχεδόν οι μισοί δηλώνουν ότι, όταν ξεκινήσουν, σκρολάρουν πάνω από 30 λεπτά συνεχόμενα. Και αυτό δεν αφορά το σύνολο της ημέρας, αλλά έναν μόνο «γύρο» μπροστά στην οθόνη.

Τα θέματα που κρατούν τους χρήστες παγιδευμένους είναι κυρίως εγκλήματα, βία, πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, θέματα υγείας, πολιτική ένταση, οικονομική ανασφάλεια και κοινωνικές αδικίες. Το κόστος είναι βαρύ: λύπη, άγχος, θυμός, κούραση, διαταραχές ύπνου, μειωμένη συγκέντρωση και πτώση της παραγωγικότητας.

Ο Θωμάς Γεράκης, μιλώντας στο Newsbomb.gr, ξεκαθάρισε ότι το doomscrolling δεν είναι απλώς μια κακή ατομική συνήθεια. Είναι κοινωνική παγίδα. Οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες ώστε να κρατούν τον χρήστη σε ατελείωτη κύλιση, ενώ η πολιτεία καλείται πλέον να δώσει εργαλεία, ενημέρωση και πλαίσιο προστασίας.

Το συμπέρασμα της εκδήλωσης είναι, το doomscrolling δεν είναι απλώς «χαζεύω λίγο στο κινητό». Είναι ένα φαινόμενο με ψυχολογικές, σωματικές, παιδαγωγικές και πολιτικές συνέπειες. Και όταν αφορά παιδιά, εφήβους και νέους ανθρώπους, η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιμένει.

LIFE