Σπάνιες φωτογραφίες του Καλλιμάρμαρου —από το 1875, το 1880, το 1894 και το σήμερα— αποτυπώνουν ανάγλυφα τη διαδρομή ενός μνημείου που κουβαλά πάνω του δύο ζωές: την αρχαία, όταν ήταν βασικός χώρος των Παναθηναίων προς τιμήν της Αθηνάς, και τη νεότερη, όταν “ξαναγεννήθηκε” για να στεγάσει το μεγάλο στοίχημα των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.

Χτισμένο ανάμεσα στους λόφους Άγρα και Αρδηττού, το στάδιο πήρε τη μαρμάρινη μορφή που το καθιέρωσε ήδη από την κλασική περίοδο: επί Λυκούργου, γύρω στο 329 π.Χ., ο χώρος ορθομαρμαρώθηκε, αφού έως τότε τα καθίσματα ήταν ξύλινα. Στη ρωμαϊκή εποχή, επί Ηρώδη του Αττικού (περί το 140 μ.Χ.), ακολούθησε μεγάλης κλίμακας ανακαίνιση και αύξηση χωρητικότητας, με το στάδιο να υπολογίζεται ότι έφτανε περίπου τις 50.000 θέσεις. 

Οι εικόνες του 19ου αιώνα, όμως, θυμίζουν πόσο σκληρή ήταν η “πτώση” του μνημείου: σε άγνωστους χρόνους του Μεσαίωνα το στάδιο απογυμνώθηκε από τα μάρμαρά του, όπως συνέβη με πολλά αρχαία κτίρια της Αθήνας, και όταν η πόλη έγινε πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, τα ορατά κατάλοιπα ήταν περιορισμένα. Από εκεί και πέρα ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση που οι φωτογραφίες του 1875–1880–1894 δείχνουν σαν “καρέ-καρέ” ανασύσταση: εκσκαφές, γήινα πρανή, εργοτάξιο, και σταδιακά το σχήμα του σταδίου να επανέρχεται.

Το 1875 το Καλλιμάρμαρο συνδέεται ήδη με τις πρώτες νεότερες προσπάθειες “αναβίωσης” αγώνων: στον χώρο φιλοξενήθηκαν διοργανώσεις των Ζάππειων Ολυμπίων (1870 και 1875), πριν η Αθήνα πάρει οριστικά το χρίσμα για το 1896. Και όταν αποφασίστηκε ότι οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες θα γίνουν στην ελληνική πρωτεύουσα, η ανακατασκευή κρίθηκε μονόδρομος: το σχέδιο αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Αναστάσιο Μεταξά, πάνω στη βάση των σχεδίων/δεδομένων των ανασκαφών, ενώ το κόστος της μαρμάρινης αποπεράτωσης ανέλαβε ο εθνικός ευεργέτης Γεώργιος Αβέρωφ. 

Το «σήμερα» στις φωτογραφίες —με το στάδιο ολοζώντανο, καθαρό, ακριβές στη γεωμετρία του— λειτουργεί σαν το τελικό πλάνο ενός έργου που ξεκίνησε ως αρχαία τελετουργία, έσβησε βίαια με τον χρόνο και ξαναστήθηκε πέτρα-πέτρα στη νεότερη Ελλάδα για να γίνει διεθνές σύμβολο. Ένα μνημείο που δεν είναι απλώς “ωραίο κάδρο”, αλλά η ίδια η συνέχεια της Αθήνας σε μάρμαρο.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες ΕΔΩ

Καλλιμάρμαρο