Όταν μια «παράνοια» βάφτισε τον μύθο του Tour de France

Αθλητικό Σαν Σήμερα: Στις 19 Ιανουαρίου 1903, δύο άνθρωποι της εποχής τους αλλά και πολύ μπροστά από αυτήν, ο Ζοφρουά Λεφέβρ και ο Ανρί Ντεγκράνζ, ανακοινώνουν τη διοργάνωση ενός αγώνα που, στα μάτια των περισσότερων, φάνταζε όχι απλώς φιλόδοξος αλλά σχεδόν παράλογος: τον πρώτο ποδηλατικό Γύρο της Γαλλίας, το Tour de France. Εκείνη τη μέρα δεν γεννήθηκε απλώς ένας αθλητικός θεσμός. Γεννήθηκε μια ιδέα που έμελλε να μετατραπεί σε μύθο, σε εθνικό αφήγημα, σε παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την ανθρώπινη αντοχή.

Η σύλληψη της ιδέας είχε μέσα της κάτι το προκλητικό. Μόλις τέσσερα χρόνια νωρίτερα, η Γαλλία είχε δοκιμάσει έναν αντίστοιχο γύρο με… αυτοκίνητα. Ακόμη κι εκεί, με τη μηχανή σύμμαχο, οι ταχύτητες δεν ξεπερνούσαν τα 30 μίλια την ώρα και οι συνθήκες ήταν εξοντωτικές. Κι όμως, ο Ντεγκράνζ, εκδότης της αθλητικής εφημερίδας L’Auto, και ο δημοσιογράφος Λεφέβρ, τόλμησαν να σκεφτούν κάτι πιο ριζοσπαστικό: έναν γύρο ολόκληρης της Γαλλίας με ποδήλατα.

Ποδήλατα μίας ταχύτητας. Βάρους περίπου 14 κιλών. Χωρίς ταχύτητες, χωρίς σύγχρονα φρένα, χωρίς οργανωμένη υποστήριξη. Σε δρόμους που συχνά δεν ήταν καν ασφαλτοστρωμένοι. Και σε μια εποχή που η έννοια της αθλητικής προετοιμασίας, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, απλώς δεν υπήρχε.

Παρά τις αμφιβολίες, η απόφαση πάρθηκε. Ο πρώτος Tour de France προγραμματίστηκε να ξεκινήσει την 1η Ιουλίου 1903. Εξήντα ποδηλάτες στάθηκαν στην αφετηρία. Άνθρωποι της εργατικής τάξης στην πλειονότητά τους, μεροκαματιάρηδες, μηχανικοί, αγρότες, που έβλεπαν στον αγώνα όχι μόνο τη δόξα, αλλά και μια σπάνια ευκαιρία οικονομικής επιβίωσης. Τα χρηματικά έπαθλα ήταν δελεαστικά για τα δεδομένα της εποχής και αποτελούσαν ισχυρό κίνητρο.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε αμείλικτη. Οι διαδρομές ήταν τεράστιες σε μήκος, συχνά διεξάγονταν νύχτα, με τους ποδηλάτες να παλεύουν με την εξάντληση, την πείνα, το κρύο ή τη ζέστη. Από τους 60 που ξεκίνησαν, μόλις 21 κατάφεραν να φτάσουν μέχρι το τέλος. Κάθε τερματισμός ήταν ένας μικρός άθλος, κάθε εγκατάλειψη μια ήττα απέναντι στα όρια του ανθρώπινου σώματος.

Κι όμως, εκεί που θα περίμενε κανείς να αρχίσει η εξιδανίκευση του ηρωισμού, εμφανίζεται το πρώτο σκοτεινό κεφάλαιο της ιστορίας. Ο γύρος του 1903 στιγματίστηκε από εκτεταμένη απάτη. Πολλοί ποδηλάτες κατηγορήθηκαν ότι έκλεψαν στη διαδρομή: χρησιμοποίησαν τρένα, αυτοκίνητα ή βοήθεια από τρίτους για να καλύψουν τμήματα των ετάπ. Οι καταγγελίες ήταν τόσες και τόσο σοβαρές, ώστε η αξιοπιστία της διοργάνωσης κλονίστηκε επικίνδυνα.

Το αποτέλεσμα ήταν δραστικό. Την επόμενη χρονιά, το 1904, ο Tour de France δεν διεξήχθη. Όχι λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος, αλλά επειδή οι διοργανωτές κατάλαβαν πως, αν ήθελαν ο αγώνας να επιβιώσει, έπρεπε πρώτα να επαναπροσδιορίσουν τους κανόνες, την εποπτεία και το ήθος του. Η παύση αυτή δεν ήταν αποτυχία· ήταν αναγκαία κάθαρση.

Και κάπου εδώ αρχίζει να διαφαίνεται η πραγματική σημασία της ανακοίνωσης εκείνης της 19ης Ιανουαρίου. Ο Tour de France δεν γεννήθηκε τέλειος. Γεννήθηκε άγριος, ανοργάνωτος, ανθρώπινος, γεμάτος αντιφάσεις. Όμως μέσα από τα λάθη, τις υπερβολές και τις σκιές του, άρχισε να χτίζει τη δική του ταυτότητα: έναν αγώνα που δεν χαρίζεται σε κανέναν, που απαιτεί όχι μόνο δύναμη αλλά και χαρακτήρα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Γύρος της Γαλλίας εξελίχθηκε. Οι διαδρομές οργανώθηκαν, οι κανόνες αυστηροποιήθηκαν, η τεχνολογία προχώρησε. Όμως ο πυρήνας έμεινε ίδιος: η δοκιμασία του ανθρώπου απέναντι στον δρόμο, το βουνό, τον χρόνο και τον ίδιο του τον εαυτό. Κάθε Ιούλιο, η Γαλλία μετατρέπεται σε ένα ανοιχτό θέατρο ανθρώπινης προσπάθειας, και ο κόσμος ολόκληρος κοιτάζει.

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τον αθλητισμό χωρίς το Tour de France. Κι όμως, όλα ξεκίνησαν από μια ανακοίνωση που πολλοί χλεύασαν, από μια ιδέα που χαρακτηρίστηκε παράνοια. Η ιστορία, ωστόσο, έχει τον τρόπο της να δικαιώνει όσους τολμούν.

Η 19η Ιανουαρίου 1903 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η ημέρα που αποδείχθηκε ότι ο αθλητισμός δεν προχωρά μόνο με τη λογική, αλλά και με το θάρρος να δοκιμάζεις το αδιανόητο. Και σε αυτή την «παράνοια» χρωστάμε έναν από τους μεγαλύτερους μύθους του παγκόσμιου αθλητισμού.