Πάγωσε η Ελλάδα! Νεκρός οπαδός του Ολυμπιακού έξω από το γήπεδο της ΑΕΚ

Αθλητικό Σαν Σήμερα: 13 Ιανουαρίου 1991: το ντέρμπι που σκέπασε η φωτιά της εποχής – κι ένας 17χρονος που δεν γύρισε σπίτι

Ντέρμπι ΑΕΚ–Ολυμπιακός στη Νέα Φιλαδέλφεια. Πορείες, σπασμένα αυτοκίνητα, διαλυμένες βιτρίνες, φωτιές, αίμα. Και ένας 17χρονος μαθητής νεκρός. Ο έκτος νεκρός σε πέντε μέρες σε μια Ελλάδα που «φλεγόταν». Σαν σήμερα, 13 Ιανουαρίου 1991, το ποδόσφαιρο βρέθηκε στη μέση ενός κοινωνικού σεισμού — και πλήρωσε με ζωή.

Μια χώρα σε έκρηξη: καταλήψεις, συγκρούσεις, νεκροί

Ο Γενάρης του ’91 δεν ήταν «ένας μήνας επεισοδίων». Ήταν ένα πρωτοφανές κύμα βίας, πάνω στο φόντο των μαθητικών κινητοποιήσεων ενάντια στον νόμο Κοντογιαννόπουλου για την Παιδεία, που είχε ξεσηκώσει καταλήψεις και διαδηλώσεις από τον Νοέμβριο του 1990.

Στις 8 Ιανουαρίου, στην Πάτρα, δολοφονείται ο καθηγητής μαθηματικών Νίκος Τεμπονέρας μέσα σε συμπλοκή, όταν γονείς και μέλη της τοπικής ΟΝΝΕΔ επιχειρούν «ανακατάληψη» σχολείου. Σιδερολοστοί, καδρόνια, τσιμεντόλιθοι. Ο Τεμπονέρας πέφτει με ανοιγμένο κρανίο από χτύπημα σιδερολοστού. Ο Ιωάννης Καλαμπόκας συλλαμβάνεται και καταδικάζεται, ενώ ο συγκατηγορούμενος Αλέκος Μαραγκός απαλλάσσεται με βούλευμα.

Στις 10 Ιανουαρίου, στο κέντρο της Αθήνας, στο ογκώδες συλλαλητήριο, παίρνει φωτιά το κατάστημα «Κάπα Μαρούσης» στην Πανεπιστημίου και χάνουν τη ζωή τους τέσσερις άνθρωποι. Σύμφωνα με αναφορές της εποχής, η φωτιά αποδόθηκε σε δακρυγόνο που ρίχτηκε από την αστυνομία. Η κυβέρνηση κλονίζεται: ο Κοντογιαννόπουλος παραιτείται, τον διαδέχεται ο Γιώργος Σουφλιάς, ανακοινώνεται απόσυρση επίμαχων τμημάτων και «διάλογος από μηδενική βάση».

Και μέσα σε αυτή τη φλεγόμενη ατμόσφαιρα, κάποιοι αποφασίζουν ότι το μεγάλο ντέρμπι θα γίνει κανονικά.

«Ένα παιχνίδι έχει μικρή σημασία όταν υπάρχει νεκρός»

Στις 13 Ιανουαρίου, το ΑΕΚ–Ολυμπιακός ήταν προγραμματισμένο για την 15η αγωνιστική. Υπήρχαν φωνές να αναβληθεί, λόγω έκρυθμης κατάστασης. Δεν αναβλήθηκε.

Και λίγο πριν καν αρχίσει πραγματικά το παιχνίδι, συνέβη το αδιανόητο.

Ο Γιώργος Παναγιώτου, 17 ετών, μαθητής της Β’ Λυκείου στο 9ο Λύκειο Πειραιά, άφησε την κατάληψη στο σχολείο του και πήγε στο γήπεδο να δει το ντέρμπι. Λίγο μετά τις 14:00, στη διασταύρωση Σεβαστείας και Μενεμένης, περίπου 50 μέτρα από τη Θύρα 21, δέχεται στην κοιλιά, από κοντινή απόσταση, φωτοβολίδα που είχε εκτοξευθεί με ειδικό πιστόλι. Μεταφέρεται στην «Αγία Όλγα», μπαίνει αμέσως χειρουργείο. Λίγα λεπτά μετά είναι νεκρός.

Η αστυνομική αναφορά καταγράφει ώρα και τόπο, περιγράφοντας ότι φωτοβολίδα που εκτοξεύθηκε προς διμοιρία των ΜΑΤ κατέληξε στον όγκο των φιλάθλων και χτύπησε τον 17χρονο. Ο χειρουργός Δανιήλ Νίκζας περιγράφει εικόνα απόλυτης καταστροφής: πλήρης διατομή μεγάλης αρτηρίας και φλεβών, καταρρακτώδης αιμορραγία, πλαστικά θραύσματα στην κοιλιά. «Σε δέκα λεπτά είχε πεθάνει», είπε τότε.

Συγκλονιστική και η μαρτυρία για το πώς μια «λάθος κίνηση», ένας χειρισμός μέσα στο χάος, μετατράπηκε σε θανατηφόρα βολή. Και όταν πια όλα είχαν τελειώσει, οι νοσοκόμοι μάζεψαν για τους γονείς του ένα μπλουζάκι με τρύπα στην κοιλιά, ένα κασκόλ του Ολυμπιακού, ένα ζευγάρι γυαλιά, και ένα διπλωμένο εισιτήριο:
«Κυριακή 13-1-91… Ποδοσφαιρικός αγώνας ΑΕΚ–Ολυμπιακός… Θύρα 21… Δρχ. 1.000».
Η μητέρα του αποφάσισε δωρεά οργάνων.

Μέσα κι έξω από το γήπεδο: δακρυγόνα, ένταση, διακοπή

Την ίδια ώρα, στη Νέα Φιλαδέλφεια τα επεισόδια γενικεύονται και «παγώνουν» μόνο όταν οι ομάδες μπαίνουν στο γήπεδο. Αλλά η τεταμένη ατμόσφαιρα δεν σβήνει. Το ματς κυλά σε ηλεκτρισμένο περιβάλλον:

6’ Τσιαντάκης 0-1

14’ Λάμπρος Γεωργιάδης 1-1 (κόρνερ Φρανκ Κλόπα)

55’ Γιώτης Τσαλουχίδης 1-2

75’ αποβολή Στέλιου Μανωλά (τράβηγμα φανέλας στον Όλεγκ Προτάσοφ) και έκρηξη οργής στις εξέδρες

Λίγο πριν το 90’, σκάει δακρυγόνο ανάμεσα στις θύρες 11 και 12. Από οπαδό που το είχε «κρατήσει» από τις συγκρούσεις των προηγούμενων ημερών ή από αστυνομικό; Το ερώτημα έμεινε τότε να αιωρείται. Η υφυπουργός Αθλητισμού Φάνη Πάλλη Πετραλιά μίλησε για «σχεδιασμό και οργάνωση» και ότι τα επεισόδια «δεν έχουν σχέση με το ποδόσφαιρο», δείχνοντας πρόθεση μεταφοράς της κοινωνικής αναταραχής στον αθλητικό χώρο.

Η συνέχεια: επανάληψη στη Ρόδο, αλλά η πληγή δεν έκλεισε

Η ΑΕΚ ζήτησε επανάληψη, ο Ολυμπιακός να παιχτούν μόνο τα τελευταία λεπτά. Τελικά ο αγώνας επαναλήφθηκε στις 6 Φεβρουαρίου στη Ρόδο, με τον Ολυμπιακό να χάνει 1-0 και να χάνει μαζί και τις όποιες πιθανότητες τίτλου, καθώς ο Παναθηναϊκός ξέφυγε και κατέκτησε το πρωτάθλημα.

Όμως αυτά είναι «ψιλά γράμματα» μπροστά στην ουσία: ένας μαθητής 17 ετών ήταν νεκρός.

«Στο ‘κάλλος’ ξέρεις τι λέει; Γιώργος!»

Τη Δευτέρα 14 Ιανουαρίου, στο νεκροταφείο της Ανάστασης, στην κηδεία του Γιώργου, ήταν οι συμμαθητές, οι καθηγητές, και ποδοσφαιριστές του Ολυμπιακού. Εκεί ακούστηκε και η φράση που έμεινε σαν καρφί στην εποχή:
«Το λεξικό άμα ανοίξεις στο ‘κάλλος’, ξέρεις τι λέει; Γιώργος!»

Τι ήταν τελικά εκείνη η μέρα;

Άλλοι μίλησαν για προβοκάτσια, άλλοι για πολιτική εκτόνωση και αποπροσανατολισμό, άλλοι απλώς για μια κοινωνία που είχε χάσει τον έλεγχο και έψαχνε «χώρο» να ξεσπάσει. Ό,τι κι αν ίσχυε, το συμπέρασμα μένει ίδιο και σκληρό:

Σαν σήμερα, 13 Ιανουαρίου 1991, το ποδόσφαιρο έπαψε να είναι παιχνίδι. Και η Ελλάδα είδε πως, όταν η βία γίνεται καθημερινότητα, δεν ξεχωρίζει θύρα, χρώμα ή ηλικία.