Στις 17 Οκτωβρίου 1948, η Αθήνα έζησε ένα από τα πιο ιδιαίτερα ποδοσφαιρικά γεγονότα της μεταπολεμικής περιόδου. Στη Ριζούπολη εγκαινιάστηκε το νέο γήπεδο του Απόλλωνα Σμύρνης, ενός συλλόγου που κουβαλούσε στις αποσκευές του την ιστορία του μικρασιατικού ελληνισμού, την προσφυγιά και την ανάγκη για μια καινούργια αρχή.

Περίπου 10.000 άνθρωποι βρέθηκαν στις εξέδρες για να παρακολουθήσουν μια ιστορική εκδήλωση. Δεν επρόκειτο απλώς για τα εγκαίνια ενός αθλητικού χώρου, αλλά για την ολοκλήρωση μιας μακράς προσπάθειας να αποκτήσει ο Απόλλων τη δική του μόνιμη έδρα στην ελληνική πρωτεύουσα.

Για να τιμηθεί η περίσταση, οργανώθηκε ένας αγώνας με ιδιαίτερο συμβολισμό. Από τη μία πλευρά παρατάχθηκε μικτή ομάδα των προσφυγικών σωματείων Απόλλωνα, Πανιωνίου και ΑΕΚ. Από την άλλη, μια μικτή ποδοσφαιριστών του Παναθηναϊκού και του Ολυμπιακού, που στα δημοσιεύματα της εποχής προσδιορίζονταν ως σύλλογοι των «γηγενών».

Ένα ποδοσφαιρικό αντάμωμα που αντανακλούσε την ίδια την κοινωνική ιστορία της Ελλάδας, μόλις 26 χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Από τη Σμύρνη στην Αθήνα: Ένας σύλλογος που δεν ξέχασε τις ρίζες του

Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία εκείνης της ημέρας, πρέπει να επιστρέψει στην καταγωγή του Απόλλωνα.

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1891 στη Σμύρνη, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους αθλητικούς φορείς του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.

Δεν ήταν απλώς μια ποδοσφαιρική ομάδα. Ήταν ένας οργανισμός που καλλιεργούσε τον αθλητισμό και συνδεόταν στενά με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της ελληνικής κοινότητας.

Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 άλλαξε βίαια την πορεία του.

Μαζί με εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες, ο Απόλλων αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την ιστορική του πατρίδα και να συνεχίσει τη ζωή του στην Ελλάδα.

Η εγκατάσταση στην Αθήνα σήμανε την αρχή μιας νέας διαδρομής, γεμάτης δυσκολίες αλλά και σημαντικές επιτυχίες.

Ο Απόλλων διατήρησε το όνομα, τα χρώματα, τα σύμβολα και κυρίως τη συλλογική μνήμη της Σμύρνης, μετατρέποντας το ποδόσφαιρο σε έναν από τους ισχυρότερους δεσμούς των προσφύγων με τις χαμένες πατρίδες.

Η μετέπειτα «Ελαφρά Ταξιαρχία» εξελίχθηκε σε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες και ιστορικές ομάδες του ελληνικού ποδοσφαίρου.

Η απαλλοτρίωση του Ρουφ και η αναζήτηση νέας έδρας

Η πορεία προς τη Ριζούπολη δεν ήταν εύκολη.

Μετά την εγκατάστασή του στην Αθήνα, ο Απόλλων χρειάστηκε να αλλάξει αρκετές φορές αγωνιστική στέγη, προσπαθώντας να δημιουργήσει τις απαραίτητες υποδομές για τη λειτουργία του.

Ένα νέο πρόβλημα προέκυψε το 1946, όταν η Εταιρεία Σιδηροδρόμων απαλλοτρίωσε τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούσε ο σύλλογος στο Ρουφ.

Ο Απόλλων βρέθηκε για ακόμη μία φορά μπροστά στην ανάγκη μετακίνησης.

Η λύση δόθηκε στη Ριζούπολη, σε μια έκταση δίπλα στο ιστορικό εργοστάσιο δίσκων της Columbia, που αποτελούσε ήδη σημαντικό σημείο αναφοράς για τη βιομηχανική και πολιτιστική ζωή της Αθήνας.

Εκεί άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά το όραμα για τη δημιουργία ενός ιδιόκτητου αθλητικού κέντρου.

Η κατασκευή του γηπέδου και ο άνθρωπος που βοήθησε καθοριστικά

Οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν στις 10 Φεβρουαρίου 1947.

Το έργο δεν περιοριζόταν σε ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο. Ο σχεδιασμός προέβλεπε αθλητικές εγκαταστάσεις με στίβο ολυμπιακών διαστάσεων, χώρους αλμάτων και ρίψεων, γήπεδα μπάσκετ και βόλεϊ, καθώς και εγκαταστάσεις για άλλα αθλήματα.

Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του προέδρου του Απόλλωνα, Δημητρίου Μαρσέλλου.

Ο Μαρσέλλος είχε συνδέσει το όνομά του με τον σύλλογο ήδη από την εποχή της Σμύρνης, έχοντας διατελέσει πρόεδρός του το 1909 και το 1922.

Με σημαντική προσωπική οικονομική συνεισφορά στήριξε την προσπάθεια δημιουργίας της νέας έδρας.

Σύμφωνα με την επίσημη ιστορική αναδρομή του Γυμναστικού Συλλόγου Απόλλων Σμύρνης, στην κατασκευή συνέβαλαν επίσης οι Νικόλαος Πλαστήρας, Σοφοκλής Βενιζέλος και Μοάτσος.

Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 17 Οκτωβρίου 1948, παρουσία εκπροσώπων της πολιτικής ηγεσίας και προσωπικοτήτων της εποχής.

Σύμφωνα με ιστορικά δημοσιεύματα, το κόστος κατασκευής είχε φτάσει τα 800 εκατομμύρια δραχμές της εποχής, ενώ το γήπεδο διέθετε αρχικά την πέτρινη εξέδρα των επισήμων, χωρητικότητας περίπου 3.500 θέσεων.

Η μεγάλη προσέλευση των φιλάθλων έδωσε στην τελετή πανηγυρικό χαρακτήρα.

Η επιλογή των ομάδων για το φιλικό παιχνίδι είχε ιδιαίτερη ιστορική σημασία.

Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι τρεις μεγάλοι σύλλογοι με μικρασιατικές και προσφυγικές ρίζες.

Η ΑΕΚ, που ιδρύθηκε από Κωνσταντινουπολίτες πρόσφυγες, ο Πανιώνιος, που είχε γεννηθεί στη Σμύρνη, και φυσικά ο Απόλλων, ο οικοδεσπότης της ημέρας.

Απέναντί τους βρίσκονταν ποδοσφαιριστές των δύο μεγάλων συλλόγων του Πειραιά και της Αθήνας, Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού.

Ο αγώνας αυτός δεν αποτέλεσε μια συνηθισμένη ποδοσφαιρική συνάντηση. Συμβόλιζε την ενσωμάτωση του προσφυγικού ελληνισμού στην αθλητική ζωή της χώρας, χωρίς την απώλεια της ιδιαίτερης ταυτότητάς του.

Οι σύλλογοι που είχαν γεννηθεί ή αναγεννηθεί μέσα από τον ξεριζωμό είχαν πλέον αποκτήσει σημαντική θέση στο ελληνικό ποδόσφαιρο.

Και εκείνη την ημέρα ένωσαν τις δυνάμεις τους για να γιορτάσουν τη δημιουργία ενός γηπέδου που θα αποτελούσε το σπίτι ενός από αυτούς.

Πώς η Ριζούπολη έφτασε να χωρά 14.200 θεατές

Η κατασκευή της Ριζούπολης δεν ολοκληρώθηκε με τα εγκαίνια του 1948.

Στα χρόνια που ακολούθησαν πραγματοποιήθηκαν διαδοχικές παρεμβάσεις και επεκτάσεις, ώστε το γήπεδο να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του Απόλλωνα και στην αυξανόμενη παρουσία του κόσμου.

Το 1958 κατασκευάστηκαν νέες εξέδρες και το πέταλο, ενώ την περίοδο 1959-60 τοποθετήθηκε χορτοτάπητας.

Το 1961 προστέθηκε η δυτική κερκίδα, χωρητικότητας περίπου 6.000 θεατών.

Για τη χρηματοδότηση των έργων αξιοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, χρήματα από τις μεταγραφές των Αριστείδη Καμάρα και Γιάννη Χολέβα στον Παναθηναϊκό.

Με την πάροδο του χρόνου, η χωρητικότητα του γηπέδου έφτασε τις 14.200 θέσεις, σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές.

Γιατί το γήπεδο ονομάστηκε «Γεώργιος Καμάρας»

Η ιστορική έδρα του Απόλλωνα απέκτησε αργότερα την ονομασία «Γεώργιος Καμάρας», προς τιμήν ενός από τους σημαντικότερους ποδοσφαιριστές που ανέδειξε ο σύλλογος.

Ο Γιώργος Καμάρας συνέδεσε το όνομά του με την ποδοσφαιρική διαδρομή της «Ελαφράς Ταξιαρχίας», αποτελώντας σημείο αναφοράς για την ιστορία της.

Η ονομασία αποτέλεσε έναν τρόπο να τιμηθεί όχι μόνο ένας σπουδαίος ποδοσφαιριστής, αλλά και ολόκληρη η αγωνιστική παράδοση του Απόλλωνα.

Το γήπεδο έγινε έτσι ένας χώρος που συνδέει τη μνήμη της προσφυγιάς με τις μεγάλες προσωπικότητες της αθλητικής ιστορίας του συλλόγου.

Η Ριζούπολη στη νεότερη ποδοσφαιρική ιστορία

Στα επόμενα χρόνια η Ριζούπολη δεν περιορίστηκε στο να φιλοξενεί τις εντός έδρας αναμετρήσεις του Απόλλωνα.

Το γήπεδο συνδέθηκε και με σημαντικές περιόδους άλλων ελληνικών ομάδων.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 χρησιμοποιήθηκε ως προσωρινή έδρα του Ολυμπιακού, όταν το παλιό Στάδιο Καραϊσκάκη κατεδαφίστηκε προκειμένου να κατασκευαστεί το νέο γήπεδο.

Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις του αναβαθμίστηκαν στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004.

Έτσι, η ιστορική έδρα του Απόλλωνα εξακολούθησε να αποτελεί ενεργό κομμάτι της σύγχρονης ποδοσφαιρικής ζωής.

Ένα γήπεδο, μια πατρίδα, μια ιστορία

Η 17η Οκτωβρίου 1948 αποτελεί ορόσημο για τον Απόλλωνα Σμύρνης, αλλά και για την ιστορία των προσφυγικών σωματείων στην Ελλάδα.

Εκείνη την ημέρα, ένας σύλλογος που είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να αναζητήσει πολλές φορές νέα αθλητική στέγη απέκτησε επιτέλους ένα δικό του σταθερό σημείο αναφοράς.

Η Ριζούπολη δεν ήταν μόνο ένας αγωνιστικός χώρος.

Ήταν η συνέχεια μιας διαδρομής που είχε ξεκινήσει στη Σμύρνη του 19ου αιώνα, πέρασε μέσα από την τραγωδία του 1922 και κατέληξε στην Αθήνα.

Το γεγονός ότι στα εγκαίνιά της αγωνίστηκαν μαζί ποδοσφαιριστές του Απόλλωνα, της ΑΕΚ και του Πανιωνίου, απέναντι σε μικτή Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού, προσέδωσε στη γιορτή ξεχωριστή συμβολική βαρύτητα.

Σαν σήμερα, πριν από 78 χρόνια, ο Απόλλων Σμύρνης δεν εγκαινίαζε απλώς ένα γήπεδο. Έχτιζε το νέο του σπίτι, χωρίς να ξεχάσει ποτέ το παλιό.

Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ιστορική αξία της Ριζούπολης: ότι κράτησε ζωντανή τη μνήμη της Σμύρνης μέσα από το ελληνικό ποδόσφαιρο.

Απόλλων Σμύρνης