Νέα έρευνα αποκαλύπτει το στρατηγικό λεξιλόγιο της Άγκυρας!

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ακαδημαϊκή έρευνα επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει την τουρκική εξωτερική πολιτική όχι μέσα από διαρροές, παρασκηνιακές συνομιλίες ή θεωρίες, αλλά μέσα από τα ίδια τα λόγια του τουρκικού κράτους. Το νέο ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο Turkish Foreign Policy Dataset (TFPD) επιχειρεί να χαρτογραφήσει πώς η Άγκυρα παρουσιάζει διαχρονικά τον ρόλο της στον κόσμο, ποιες έννοιες χρησιμοποιεί περισσότερο και πώς μεταβάλλεται η επίσημη ρητορική της.

Το εγχείρημα παρουσιάστηκε σε άρθρο του περιοδικού Turkish Studies από τους Riccardo Gasco και Chiara Boldrini και βασίζεται στην ανάλυση περισσότερων από 5.000 επίσημων εγγράφων που εκδόθηκαν από το 2000 έως το 2023 από τρεις βασικούς πυλώνες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, την Προεδρία, το υπουργείο Εξωτερικών και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.

Ο πιο αμφιλεγόμενος παίκτης του διεθνούς συστήματος

Η έρευνα έρχεται σε μια περίοδο όπου η Τουρκία παραμένει ίσως ο πιο αμφιλεγόμενος και δύσκολα ερμηνεύσιμος παίκτης του διεθνούς συστήματος.Από τη μία είναι μέλος του NATO και διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Δύση. Από την άλλη, ακολουθεί όλο και πιο αυτόνομη και πολυδιάστατη στρατηγική, συνεργαζόμενη κατά περίπτωση με τη Ρωσία, το Ιράν ή άλλες μη δυτικές δυνάμεις.

Η Άγκυρα στηρίζει στρατιωτικά την Ουκρανία, αλλά αρνείται να συμμετάσχει στις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας. Παρουσιάζεται ως διαμεσολαβητής σε διεθνείς κρίσεις, την ίδια στιγμή όμως χρησιμοποιεί σκληρή ισχύ σε Συρία, Ιράκ, Λιβύη, Ανατολική Μεσόγειο και Νότιο Καύκασο.

Αυτή ακριβώς η διττή φύση της τουρκικής στρατηγικής είναι που επιχειρεί να φωτίσει η νέα βάση δεδομένων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η επίσημη γλώσσα της Άγκυρας αποκαλύπτει μια σταθερή ισορροπία ανάμεσα στη «διπλωματία» και την «απειλή».

Το αφήγημα της διαρκούς πολιορκίας

Οι πιο συχνές λέξεις στα τουρκικά επίσημα κείμενα είναι όροι όπως «συνάντηση», «σχέσεις», «διμερής συνεργασία» και «επίσκεψη», που δείχνουν μια έντονη διπλωματική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα όμως, κυριαρχούν και λέξεις όπως «ασφάλεια», «τρομοκρατία», «επίθεση» και «περιφερειακή απειλή», αποτυπώνοντας ότι η Τουρκία βλέπει τον εαυτό της ως κράτος που λειτουργεί μέσα σε ένα εχθρικό και ασταθές περιβάλλον.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα παρουσιάζει τον εαυτό της ταυτόχρονα ως δύναμη συνεργασίας και ως κράτος που βρίσκεται σε διαρκή πολιορκία.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η γλώσσα δεν είναι απλώς περιγραφική. Είναι βαθιά πολιτική. Δεν εξηγεί μόνο τις αποφάσεις της Τουρκίας, αλλά νομιμοποιεί τις κινήσεις της, κατασκευάζει απειλές και προβάλλει την εικόνα μιας χώρας που διεκδικεί «στρατηγική αυτονομία» σε έναν πολυπολικό κόσμο.

Εξωτειρκή πολιτική συνδεδεμένη με τον Ερντογάν

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση για το πώς άλλαξε η τουρκική εξωτερική πολιτική μετά τη μετάβαση στο προεδρικό σύστημα. Η έρευνα δείχνει ότι η εξωτερική πολιτική συνδέεται πλέον πολύ πιο στενά με την προσωπική ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και με τις ανάγκες εσωτερικής πολιτικής νομιμοποίησης.

Έτσι, μια δήλωση για τη Συρία δεν απευθύνεται μόνο στη Δαμασκό ή τη Μόσχα, αλλά και στο τουρκικό εσωτερικό ακροατήριο. Το ίδιο συμβαίνει με τις τοποθετήσεις για τη Γάζα, το NATO ή την Ανατολική Μεσόγειο, όπου η τουρκική ρητορική επιδιώκει να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση σχέσεων με τη Δύση και στην προβολή μιας ανεξάρτητης περιφερειακής δύναμης.

Η μελέτη αφιερώνει μεγάλο μέρος και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πλέον οι ερευνητές στην Τουρκία. Όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, η πρόσβαση σε διπλωμάτες, κρατικούς αξιωματούχους και κέντρα λήψης αποφάσεων έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, λόγω της αυξημένης συγκέντρωσης εξουσίας, της μειωμένης διαφάνειας και της ευαισθησίας γύρω από θέματα ασφαλείας.

Για τον λόγο αυτό, η ανάλυση επίσημων εγγράφων θεωρείται πλέον αναγκαίο εργαλείο κατανόησης της τουρκικής στρατηγικής.

Τα τρία αφηγήματα

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η Τουρκία δεν πρέπει να εξετάζεται μόνο μέσα από μεμονωμένες κρίσεις — όπως η απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, η κρίση των S-400, ο πόλεμος στην Ουκρανία ή η συριακή σύγκρουση — αλλά μέσα από τη διαχρονική εξέλιξη του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζει τον εαυτό της.

Η βάση δεδομένων επιτρέπει επίσης τη μελέτη της στάσης της Τουρκίας απέναντι σε οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και το NATO. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η Άγκυρα ταλαντεύεται ανάμεσα σε τρία αφηγήματα, ότι ανήκει στην Ευρώπη, ότι απογοητεύεται από τη Δύση και ότι μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα πέρα από αυτήν.

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι πως η σημερινή Τουρκία οικοδομεί μια εξωτερική πολιτική που στηρίζεται ταυτόχρονα στη συνεργασία και στην αντιπαράθεση, στη συμμετοχή σε δυτικούς θεσμούς αλλά και στη διεκδίκηση ανεξάρτητου γεωπολιτικού ρόλου.

Και ίσως το σημαντικότερο: η Άγκυρα δεν επιδιώκει απλώς να ασκεί ισχύ, αλλά και να διαμορφώνει το αφήγημα γύρω από αυτήν. Για αυτό, όπως τονίζουν οι συγγραφείς, όποιος θέλει να καταλάβει πραγματικά την τουρκική εξωτερική πολιτική, πρέπει να ακούσει όχι μόνο τι κάνει η Τουρκία, αλλά και πώς η ίδια εξηγεί τις πράξεις της. Διαβάστε τη συνέχεια στο Geopolitico.gr