Η χρήση των social media από παιδιά και εφήβους περνά πλέον σε νέα φάση διεθνούς ρύθμισης. Αυτό που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως οικογενειακή ευθύνη ή ως ζήτημα «γονικού ελέγχου», μετατρέπεται σταδιακά σε κρατική πολιτική. Από την Αυστραλία έως την Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, κυβερνήσεις υιοθετούν ή προωθούν περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων σε πλατφόρμες όπως TikTok, Instagram, Facebook, YouTube και Snapchat, επικαλούμενες την προστασία της ψυχικής υγείας, της ασφάλειας και της καθημερινής ζωής των παιδιών.

Η χώρα που άνοιξε τον δρόμο ήταν η Αυστραλία, η οποία από τις 10 Δεκεμβρίου 2025 έγινε η πρώτη στον κόσμο που απαγόρευσε τη χρήση των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Ο νόμος-ορόσημο υποχρεώνει τις μεγάλες πλατφόρμες να μπλοκάρουν την πρόσβαση των ανηλίκων, με τις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται να κινδυνεύουν με πρόστιμα έως 49,5 εκατ. δολάρια Αυστραλίας, δηλαδή περίπου 35,3 εκατ. δολάρια ΗΠΑ.

Το αυστραλιανό μοντέλο προκάλεσε διεθνή συζήτηση, αλλά και πρακτικές δυσκολίες. Εταιρείες τεχνολογίας και πάροχοι συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας έχουν ήδη επισημάνει ότι η εφαρμογή τέτοιων απαγορεύσεων δεν είναι απλή υπόθεση, καθώς πολλά παιδιά παρακάμπτουν τους ελέγχους ή δηλώνουν ψευδή ηλικία. Αυτό είναι και το μεγάλο πρόβλημα πίσω από κάθε νομοθεσία: δεν αρκεί να μπει ηλικιακό όριο στο χαρτί· πρέπει να υπάρχει και πραγματικός μηχανισμός ελέγχου.

Στην Ευρώπη, η τάση είναι πλέον ξεκάθαρη. Η Γαλλία κινείται προς απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών, η Αυστρία σχεδιάζει απαγόρευση κάτω των 14, η Δανία έχει ανακοινώσει όριο στα 15, ενώ η Πολωνία και η Σλοβενία ετοιμάζουν ανάλογες ρυθμίσεις. Η Πορτογαλία ακολουθεί πιο ήπιο μοντέλο, απαιτώντας ρητή γονική συναίνεση για παιδιά 13-16 ετών, ενώ στη Γερμανία ήδη προβλέπεται γονική συγκατάθεση για την ηλικιακή ομάδα 13-16, αν και οργανώσεις προστασίας παιδιών θεωρούν τους ελέγχους ανεπαρκείς.

Η Ελλάδα μπαίνει επίσης στο ίδιο ρεύμα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε στις 8 Απριλίου ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα απαγορευτεί η πρόσβαση στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Η ελληνική κυβέρνηση συνδέει το μέτρο με την αύξηση του άγχους, τα προβλήματα ύπνου, την εξάρτηση από την οθόνη και τη διάχυτη ανησυχία γονέων και εκπαιδευτικών για τη χρήση των πλατφορμών από πολύ μικρές ηλικίες.

Το ελληνικό ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο εσωτερικό. Η Αθήνα ζητά ευρωπαϊκή λύση, με κοινό ηλικιακό όριο, κοινή επαλήθευση ηλικίας και μηχανισμό επιβολής μέσω των ευρωπαϊκών κανόνων για τις ψηφιακές πλατφόρμες. Αυτό έχει σημασία, διότι μια εθνική απαγόρευση μπορεί εύκολα να αποδυναμωθεί αν οι πλατφόρμες λειτουργούν διασυνοριακά και αν δεν υπάρχει ενιαίος ευρωπαϊκός τρόπος ελέγχου.

Στη Νορβηγία, η κυβέρνηση ανακοίνωσε στις 24 Απριλίου ότι θα καταθέσει νομοσχέδιο έως το τέλος του 2026 για απαγόρευση χρήσης των social media από παιδιά κάτω των 16 ετών. Το βάρος της επαλήθευσης ηλικίας θα πέσει στις εταιρείες τεχνολογίας, με τον πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στέρε να παρουσιάζει το μέτρο ως προσπάθεια προστασίας της παιδικής ηλικίας από τον αλγοριθμικό εθισμό και την αντικατάσταση του παιχνιδιού και της κοινωνικής επαφής από την οθόνη.

Στη Βρετανία, η συζήτηση περιλαμβάνει όχι μόνο τα social media αλλά και τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης. Η κυβέρνηση εξετάζει περιορισμούς για παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ έχει ανακοινωθεί δοκιμή σε 300 νοικοκυριά εφήβων, ώστε να μετρηθούν οι επιπτώσεις από χρονικά όρια και περιορισμούς στην πρόσβαση σε εφαρμογές στον ύπνο, στο διάβασμα και στην οικογενειακή ζωή.

Η Τουρκία κινήθηκε ακόμη πιο πρόσφατα. Το κοινοβούλιο ψήφισε νομοσχέδιο που περιορίζει τη χρήση social media από παιδιά κάτω των 15 ετών και υποχρεώνει τις πλατφόρμες να εφαρμόσουν εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας και μηχανισμούς ελέγχου. Η Άγκυρα παρουσιάζει το μέτρο ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου προστασίας ανηλίκων στον ψηφιακό χώρο.

Στην Ασία, οι παρεμβάσεις γίνονται πιο σκληρές. Η Κίνα έχει εφαρμόσει «λειτουργία ανηλίκων», με περιορισμούς ανά ηλικία σε επίπεδο συσκευής και εφαρμογών, ώστε να μειώνεται ο χρόνος οθόνης. Η Ινδονησία περιορίζει την πρόσβαση κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες υψηλού κινδύνου, όπως TikTok, Facebook, Instagram και Roblox, με σταδιακή απενεργοποίηση λογαριασμών. Στην Ινδία, το κρατίδιο Καρνατάκα έγινε το πρώτο που απαγόρευσε τα social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ και άλλα κρατίδια εξετάζουν αντίστοιχους περιορισμούς.

Στη Μαλαισία, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι από το 2026 θα απαγορεύσει τα social media για παιδιά κάτω των 16 ετών. Στη Βραζιλία, αντί για πλήρη απαγόρευση, εφαρμόζεται Ψηφιακό Καταστατικό για Παιδιά και Εφήβους, το οποίο απαιτεί οι λογαριασμοί ανηλίκων κάτω των 16 ετών να συνδέονται με κηδεμόνα και απαγορεύει εθιστικά χαρακτηριστικά, όπως η ατέρμονη κύλιση.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το τοπίο είναι πιο σύνθετο. Ο ομοσπονδιακός νόμος COPPA απαγορεύει στις εταιρείες να συλλέγουν προσωπικά δεδομένα από παιδιά κάτω των 13 ετών χωρίς γονική συναίνεση, ενώ αρκετές πολιτείες έχουν θεσπίσει δικούς τους νόμους για γονική έγκριση στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media. Ωστόσο, οι ρυθμίσεις αυτές συχνά προσκρούουν σε δικαστικές προσφυγές με επίκληση της ελευθερίας του λόγου.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης μπει στη συζήτηση, εγκρίνοντας μη δεσμευτικό ψήφισμα που ζητά αυστηρότερα και πιο εναρμονισμένα ηλικιακά όρια στην Ε.Ε. για social media, πλατφόρμες βίντεο και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης τύπου «ψηφιακού συντρόφου». Το βασικό ζητούμενο είναι να μην υπάρχουν 27 διαφορετικά καθεστώτα, αλλά ένας κοινός ευρωπαϊκός κανόνας.

Το παράδοξο είναι ότι οι περισσότερες μεγάλες πλατφόρμες ήδη δηλώνουν στους όρους χρήσης τους ότι ο χρήστης πρέπει να είναι τουλάχιστον 13 ετών. Στην πράξη, όμως, οι έλεγχοι είναι διάτρητοι. Παιδιά κάτω των 13 ετών διαθέτουν λογαριασμούς, παρακολουθούν βίντεο, δέχονται αλγοριθμικά προτεινόμενο περιεχόμενο και εκτίθενται σε κινδύνους που οι γονείς συχνά δεν μπορούν να ελέγξουν.

Το νέο διεθνές κύμα ρυθμίσεων δείχνει μια βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας. Οι κυβερνήσεις δεν αντιμετωπίζουν πια τα social media ως απλές εφαρμογές επικοινωνίας. Τα βλέπουν ως περιβάλλοντα που διαμορφώνουν συμπεριφορές, ύπνο, προσοχή, ψυχική υγεία, κοινωνικές σχέσεις και, τελικά, την ίδια την παιδική ηλικία.

Το ερώτημα είναι αν η πολιτεία μπορεί να προλάβει την τεχνολογία. Οι νόμοι έρχονται, αλλά οι πλατφόρμες αλλάζουν πιο γρήγορα. Οι γονείς ζητούν προστασία, αλλά τα παιδιά βρίσκουν παρακάμψεις. Οι κυβερνήσεις μιλούν για όρια, αλλά η πραγματική μάχη θα δοθεί στην επαλήθευση ηλικίας, στην ευθύνη των εταιρειών και στην καθημερινή εφαρμογή.

Το βέβαιο είναι ότι η εποχή της πλήρους ασυδοσίας τελειώνει. Μετά την Αυστραλία, οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί δεν είναι πια εξαίρεση. Γίνονται διεθνής τάση. Και η Ελλάδα, με το όριο των 15 ετών από το 2027, μπαίνει πλέον καθαρά σε αυτό το νέο μέτωπο: το μέτωπο για το ποιος θα ελέγχει την ψηφιακή ζωή των παιδιών — οι γονείς, οι κυβερνήσεις ή οι αλγόριθμοι.

Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης