Με καθαρό μήνυμα υπέρ της προστασίας των δημιουργών, των μέσων ενημέρωσης και συνολικά του ευρωπαϊκού πνευματικού έργου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δέσμη συστάσεων για τη χρήση έργων που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Το βασικό πολιτικό στίγμα είναι σαφές: η ανάπτυξη της παραγωγικής ΤΝ δεν μπορεί να γίνεται σε βάρος όσων παράγουν περιεχόμενο, ούτε με αδιαφάνεια, ούτε χωρίς δίκαιη ανταμοιβή.

Η Ολομέλεια ενέκρινε την έκθεση με ευρεία πλειοψηφία, ζητώντας ουσιαστικά να εφαρμοστεί πλήρως η ευρωπαϊκή νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας σε όλα τα συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης που δραστηριοποιούνται στην αγορά της ΕΕ, ανεξάρτητα από το πού έχουν αναπτυχθεί. Με αυτή τη θέση, το Ευρωκοινοβούλιο στέλνει το μήνυμα ότι όποιος θέλει να δρα στην ευρωπαϊκή αγορά, θα πρέπει να σέβεται τους ίδιους κανόνες.

Κεντρικός άξονας της νέας τοποθέτησης είναι η δίκαιη αμοιβή για τη χρήση προστατευόμενου υλικού από συστήματα genAI. Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι ο δημιουργικός τομέας δεν είναι περιφερειακή δραστηριότητα, αλλά βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς παράγει το 6,9% του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ. Γι’ αυτό και ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τρόπους με τους οποίους θα διασφαλιστεί αποζημίωση για προηγούμενη χρήση έργων από τεχνητή νοημοσύνη. Την ίδια ώρα, απορρίπτουν τη λογική μιας γενικής, οριζόντιας άδειας που θα επέτρεπε στους παρόχους να εκπαιδεύουν τα μοντέλα τους με μια εφάπαξ πληρωμή και να ξεμπερδεύουν.

Εξίσου βαρύτητα δίνεται στο ζήτημα της διαφάνειας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαιτεί από παρόχους και φορείς εφαρμογής ΤΝ να δίνουν λεπτομερή κατάλογο όλων των έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα και χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των μοντέλων τους. Παράλληλα, ζητείται αναλυτική καταγραφή του τρόπου με τον οποίο γίνεται η συλλογή δεδομένων από το διαδίκτυο, τόσο για την επεξεργασία όσο και για την παραγωγή απαντήσεων μέσω ανακτημένων πληροφοριών. Η λογική είναι ξεκάθαρη: χωρίς καθαρή εικόνα για το τι χρησιμοποιήθηκε, κανείς δημιουργός δεν μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα δικαιώματά του.

Μάλιστα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι η απουσία αυτής της διαφάνειας μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη παραβίασης πνευματικής ιδιοκτησίας και να επιφέρει νομικές συνέπειες για τους παρόχους και τους φορείς εφαρμογής ΤΝ. Ακόμη πιο αυστηρή είναι η πρόβλεψη ότι, αν δικαστήριο δικαιώσει τον κάτοχο των σχετικών δικαιωμάτων, τότε οι πάροχοι και οι φορείς εφαρμογής θα πρέπει να επωμίζονται όλα τα δικαστικά έξοδα και τις σχετικές δαπάνες.

Στο ίδιο πλαίσιο, το Ευρωκοινοβούλιο ζητεί τη δημιουργία μιας νέας αγοράς αδειοδότησης για περιεχόμενο που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Η αγορά αυτή θα μπορεί να περιλαμβάνει εθελοντικές συλλογικές συμβάσεις ανά τομέα και να καλύπτει όχι μόνο μεγάλους οργανισμούς, αλλά και μεμονωμένους δημιουργούς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η βασική επιδίωξη εδώ είναι διπλή: αφενός να υπάρξει λειτουργικός τρόπος νόμιμης αδειοδότησης, αφετέρου να διασφαλιστεί το δικαίωμα των δικαιούχων να εξαιρούν το έργο τους από την εκπαίδευση της ΤΝ. Το Κοινοβούλιο προτείνει μάλιστα το EUIPO ως πιθανό φορέα διαχείρισης του σχετικού καταλόγου εξαιρέσεων.

Ιδιαίτερο βάρος ρίχνει η έκθεση και στην προστασία των ειδησεογραφικών μέσων ενημέρωσης. Το Ευρωκοινοβούλιο καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι ο Τύπος και τα ΜΜΕ, των οποίων το περιεχόμενο χρησιμοποιείται συστηματικά από τα συστήματα ΤΝ, δεν θα βλέπουν απλώς την ύλη τους να ανακυκλώνεται χωρίς ανταπόδοση. Τα μέσα των οποίων η επισκεψιμότητα και τα έσοδα αποσπώνται από εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με το ψήφισμα, πρέπει να αποζημιώνονται πλήρως και να έχουν το δικαίωμα να απαγορεύουν τη χρήση του περιεχομένου τους για εκπαίδευση μοντέλων.

Εδώ η σημασία είναι μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται. Το Ευρωκοινοβούλιο δεν μιλά μόνο για οικονομική ζημία, αλλά και για τη διασφάλιση της πολυφωνίας και του πλουραλισμού. Θέλει να αποτραπεί η συγκέντρωση και επιλεκτική φιλτράριση ειδησεογραφικού περιεχομένου από λίγους ισχυρούς παρόχους ή πλατφόρμες, που θα μπορούσαν να λειτουργούν με λογική αυτοπροτίμησης και να επηρεάζουν το τι φτάνει τελικά στον πολίτη.

Σημαντική είναι και η θέση του Ευρωκοινοβουλίου για το περιεχόμενο που δημιουργείται αποκλειστικά από ΤΝ. Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι τέτοιο περιεχόμενο δεν θα πρέπει να προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να κρατήσει καθαρό το όριο ανάμεσα στην ανθρώπινη δημιουργία και στο καθαρά μηχανικό παραγόμενο αποτέλεσμα. Παράλληλα, η έκθεση επιμένει ότι τα φυσικά πρόσωπα πρέπει να προστατεύονται από παραποιημένο ή ψευδώς δημιουργημένο περιεχόμενο μέσω ΤΝ, με τους παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών να έχουν ευθύνη να παρεμβαίνουν κατά της παράνομης χρήσης.

Μετά την ψηφοφορία, ο εισηγητής Άξελ Βος υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται σαφείς κανόνες για τη χρήση πνευματικού έργου στην εκπαίδευση της τεχνητής νοημοσύνης, ώστε αφενός οι προγραμματιστές να ξέρουν ποιο περιεχόμενο μπορούν να χρησιμοποιήσουν και υπό ποιες άδειες, και αφετέρου οι δικαιούχοι να προστατεύονται από μη εξουσιοδοτημένη χρήση και να αμείβονται. Η τοποθέτησή του συνοψίζει και τη γενική λογική του Ευρωκοινοβουλίου: αν η Ευρώπη θέλει να αναπτύξει την ΤΝ χωρίς να διαλύσει τον δημιουργικό της ιστό, τότε πρέπει να βάλει κανόνες τώρα και όχι όταν θα είναι αργά.

Στην πράξη, το μήνυμα της Ολομέλειας είναι απλό και σκληρό: η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να χτίζεται πάνω σε ξένο έργο χωρίς άδεια, χωρίς λογαριασμό και χωρίς πληρωμή. Για τους δημιουργούς, τα μέσα ενημέρωσης και συνολικά τον ευρωπαϊκό πολιτιστικό και ενημερωτικό χώρο, αυτή είναι μια σαφής πολιτική γραμμή άμυνας απέναντι σε μια τεχνολογική εξέλιξη που προχωρά πολύ γρήγορα και συχνά χωρίς φρένα.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι σε πρόσφατη ανακοίνωσή της η ΕΣΗΕΑ, είχε χτυπήσει συναγερμό για ένα σχετικό ζήτημα που αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τη χρήση της δίχως εποπτεία δημοσιογραφική. 

Τεχνητή Νοημοσύνη Ευρωπαϊκή Ένωση LIFE