Ο Τομ Μπάρακ, ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ταυτόχρονα ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας διπλής –και φαινομενικά αντιφατικής– κριτικής μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στο συριακό μέτωπο. Από τη μία, σε περιφερειακούς κύκλους και σε μέρος του δημόσιου λόγου εμφανίζεται ως αξιωματούχος που «εξυπηρετεί τουρκικά συμφέροντα», καθώς η Ουάσιγκτον κινείται σε μια φόρμουλα για τη Συρία που εφάπτεται με βασικές επιδιώξεις της Άγκυρας. Από την άλλη, στην ίδια την Τουρκία, ο Μπάρακ βρέθηκε στο στόχαστρο με βαρείς χαρακτηρισμούς, όταν φωτογραφία από συνάντηση στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας πυροδότησε θύελλα περί «αποικιακής» συμπεριφοράς και ταπεινωτικού πρωτοκόλλου.

Η Συρία ως «κλειδί» και η σκιά της Άγκυρας

Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται ο ρόλος του Μπάρακ στο συριακό πεδίο, σε μια περίοδο που η Δαμασκός πιέζει να επανακτήσει τον έλεγχο της βορειοανατολικής Συρίας και να ενσωματώσει τις κουρδικές δομές. Η πρόσφατη συμφωνία «ένταξης/ενοποίησης» ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις κουρδοκρατούμενες δυνάμεις (SDF) αντιμετωπίστηκε στην Τουρκία ως «ιστορικό σημείο καμπής», με τουρκικές πηγές ασφαλείας να αποδίδουν ενεργό ρόλο στη ΜΙΤ και να τονίζουν ότι η συμφωνία εξυπηρετεί τον στόχο της Άγκυρας να «κλείσει» το κουρδικό αποτύπωμα που θεωρεί συνδεδεμένο με το PKK.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπάρακ εμφανίζεται να λειτουργεί ως ο Αμερικανός «διαμεσολαβητής» που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη μέχρι πρότινος στρατηγική συνεργασία των ΗΠΑ με τις SDF για την αντιμετώπιση του ISIS και στη νέα πραγματικότητα όπου η Ουάσιγκτον συνομιλεί πιο ανοιχτά με τη Δαμασκό. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με το Reuters, ο Μπάρακ συναντήθηκε με την ηγεσία των SDF και ακολούθως με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα, λίγο πριν «κλειδώσει» η συμφωνία.

Από εκεί ξεκινά και το επιχείρημα όσων τον κατηγορούν ότι «σπρώχνει» μια λύση που βολεύει την Άγκυρα: ενοποίηση υπό τη Δαμασκό, αποδυνάμωση της κουρδικής αυτονομίας, και απομάκρυνση μη Σύρων στελεχών που σχετίζονται με PKK – σημεία που η Τουρκία έθετε επί χρόνια ως κόκκινες γραμμές.

Η φωτογραφία που άναψε φωτιές στην Τουρκία

Κι όμως, την ώρα που εκτός Τουρκίας «χρεώνεται» ως φιλοτουρκικός, μέσα στην Τουρκία ο Μπάρακ βρέθηκε αντιμέτωπος με καταιγίδα επικρίσεων λόγω ενός στιγμιότυπου πρωτοκόλλου. Η επίμαχη φωτογραφία, που δόθηκε στη δημοσιότητα από τις τουρκικές αρχές, τον δείχνει να κάθεται στην κεντρική πολυθρόνα σαν να προεδρεύει σύσκεψης, με τον υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και ανώτατους αξιωματικούς να κάθονται πλάγια. Επικριτές μίλησαν για εικόνα «κυριαρχίας» και «αποικιακού κυβερνήτη», ενώ πολιτικοί της αντιπολίτευσης ζήτησαν εξηγήσεις για το πώς στήθηκε το πρωτόκολλο.

Τουρκικές πηγές, σύμφωνα με δημοσιεύματα, απάντησαν ότι το συγκεκριμένο «στήσιμο» δεν εφαρμόστηκε μόνο στον Μπάρακ και ότι έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες επισκέψεις (και με ξένους αξιωματούχους), όμως η δημόσια συζήτηση δεν κόπασε: το θέμα πήρε διαστάσεις όχι μόνο αντι-αμερικανικές αλλά και εσωτερικής κριτικής προς κρατικούς μηχανισμούς για «αδικαιολόγητη» εικόνα υποβάθμισης θεσμών.

Το βιογραφικό που «κουβαλά» πολιτικό βάρος

Ο Μπάρακ δεν είναι κλασικός καριερίστας διπλωμάτης. Είναι επιχειρηματίας και παλαιός σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ, με ρόλους στο πολιτικό παρασκήνιο ήδη από την προεκλογική περίοδο του 2016.

Το 2021 είχε βρεθεί στο επίκεντρο ομοσπονδιακής δίωξης στις ΗΠΑ: το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι κατηγορείται (μαζί με άλλους) πως ενήργησε ως μη δηλωμένος πράκτορας ξένης κυβέρνησης υπέρ των ΗΑΕ και ότι αντιμετώπιζε επίσης κατηγορίες για παρεμπόδιση δικαιοσύνης και ψευδείς δηλώσεις.

Η υπόθεση κατέληξε αργότερα σε αθώωση: το Reuters έχει μεταδώσει ότι ο Μπάρακ κρίθηκε μη ένοχος το 2022 για το σκέλος της παράνομης δράσης ως ξένος πράκτορας.

Αυτό το παρελθόν εξηγεί γιατί ο Μπάρακ προκαλεί τόσο έντονα αντανακλαστικά: είναι πρόσωπο που «διαβάζεται» περισσότερο ως πολιτικός παίκτης παρά ως ουδέτερος διπλωματικός διαχειριστής.

Γιατί τον «χτυπούν» και οι δύο πλευρές

Στην πράξη, η διπλή κριτική δεν είναι τόσο παράλογη όσο φαίνεται.

Όσοι τον κατηγορούν ως φιλοτουρκικό, βλέπουν ότι η αμερικανική διαχείριση στη Συρία περνά μέσα από τουρκικά φίλτρα: η Τουρκία έχει αυξημένη επιρροή στη νέα συριακή πραγματικότητα και η Ουάσιγκτον, μέσω του ίδιου προσώπου που είναι πρέσβης στην Άγκυρα, επιδιώκει «πακέτο» λύσεων (ενοποίηση, φυλακές ISIS, ασφάλεια συνόρων, έλεγχος κουρδικών δομών).

Οι Τούρκοι επικριτές του, αντίθετα, δεν του προσάπτουν ότι είναι «μαλακός» με την Τουρκία, αλλά ότι εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας υπερδύναμης που φέρεται με όρους επιβολής. Η φωτογραφία στο Υπουργείο Άμυνας λειτούργησε ως μήνυμα: στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, ειδικά σε έναν θεσμό που «ζει» από ιεραρχία και πρωτόκολλο, τέτοιες εικόνες γίνονται εύκολα πολιτικό καύσιμο.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο Μπάρακ –λόγω ρόλου, timing και προσωπικού προφίλ– έχει γίνει «καθρέφτης» πάνω στον οποίο προβάλλουν όλοι τη δική τους καχυποψία: άλλοι τον βλέπουν ως εργαλείο της Άγκυρας, άλλοι ως εργαλείο της Ουάσιγκτον που δεν σέβεται την τουρκική αξιοπρέπεια. Και η Συρία, με την αναδιάταξη ισχύος στη βορειοανατολική χώρα, είναι ακριβώς το πεδίο όπου αυτά τα δύο αφηγήματα συγκρούονται – ταυτόχρονα.

ΠΗΓΗ: Geopolitico.gr

Σημείωση: Τον αποκαλούμε Λαμόνικα γιατί ο Ιταλός πρώην διαιτητής είχε ενώσει Ολυμπιακούς και Παναθηναϊκούς, οι οποίοι τον έβριζαν εν χορώ, λόγω των σφυριγμάτων του.

Τομ Μπάρακ Ντόναλντ Τραμπ Τουρκία ΗΠΑ LIFE