Η μακροζωία θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής. Τα νέα επιστημονικά δεδομένα, όμως, αποκαλύπτουν και την άλλη όψη του νομίσματος: μπορεί να ζούμε περισσότερα χρόνια, αλλά δεν τα ζούμε απαραίτητα με καλή υγεία.

Μεγάλη διεθνής ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health δείχνει ότι ένας άνθρωπος στην Ελλάδα αναμένεται να περάσει κατά μέσο όρο περίπου 11,9 χρόνια της ζωής του με προβλήματα υγείας, κάποια μορφή αναπηρίας ή περιορισμένη λειτουργικότητα.

Το διάστημα αυτό αντιστοιχεί στο 14,7% της συνολικής διάρκειας ζωής. Με απλά λόγια, σχεδόν ένας στους επτά χρόνους ζωής περνά υπό τη σκιά μιας ασθένειας ή ενός προβλήματος που επηρεάζει την αυτονομία και την καθημερινότητα.

Από τα 10 στα 11,9 χρόνια

Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί αισθητά μέσα σε μία γενιά. Το 1990, το λεγόμενο «χάσμα νοσηρότητας» στην Ελλάδα υπολογιζόταν στα δέκα χρόνια. Μέχρι το 2023 αυξήθηκε στα 11,9 χρόνια, σημειώνοντας άνοδο περίπου 18%.

Ως «χάσμα νοσηρότητας» ορίζεται η διαφορά ανάμεσα στο συνολικό προσδόκιμο ζωής και στα χρόνια που αναμένεται να ζήσει κάποιος με καλή υγεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε Έλληνας θα περάσει τα τελευταία 12 συνεχόμενα χρόνια της ζωής του άρρωστος. Πρόκειται για έναν μέσο πληθυσμιακό δείκτη, ενώ τα χρόνια κακής υγείας μπορεί να εμφανίζονται σε διαφορετικές περιόδους της ενήλικης ζωής.

Η ανησυχητική διαπίστωση είναι ότι οι χρόνιες παθήσεις και οι αναπηρίες δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα βαθιά γεράματα. Μπορούν να αρχίσουν αρκετά νωρίτερα και να συνοδεύουν τον άνθρωπο για δεκαετίες.

Ζούμε περισσότερο, αλλά όχι αναλογικά καλύτερα

Η μελέτη βασίστηκε στα δεδομένα του Global Burden of Disease 2023 και εξέτασε τις μεταβολές στο προσδόκιμο ζωής σε 204 χώρες και περιοχές από το 1990 έως το 2023.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από 64,6 σε 73,8 χρόνια. Το προσδόκιμο υγιούς ζωής αυξήθηκε επίσης, αλλά με βραδύτερο ρυθμό: από 55,9 σε 63,1 χρόνια.

Η ανθρωπότητα κέρδισε, δηλαδή, περίπου 9,2 χρόνια ζωής, αλλά μόνο 7,2 χρόνια καλής υγείας. Ως αποτέλεσμα, το παγκόσμιο χάσμα νοσηρότητας διευρύνθηκε από 8,8 σε 10,7 χρόνια.

Οι εκτιμήσεις των ερευνητών δείχνουν αύξηση του συγκεκριμένου χάσματος στις 203 από τις 204 χώρες και περιοχές που μελετήθηκαν. Τα ευρήματα περιλαμβάνονται στην πρωτότυπη επιστημονική δημοσίευση.

Οι παθήσεις που «κλέβουν» τα υγιή χρόνια

Πίσω από την απώλεια των υγιών χρόνων βρίσκονται κυρίως χρόνιες παθήσεις οι οποίες μπορεί να μην οδηγούν άμεσα στον θάνατο, επηρεάζουν όμως σοβαρά την ποιότητα ζωής.

Στην κορυφή βρίσκονται οι μυοσκελετικές παθήσεις και ιδιαίτερα η οσφυαλγία. Ο χρόνιος πόνος στη μέση, τα προβλήματα στις αρθρώσεις και ο περιορισμός της κινητικότητας μπορούν να καταστήσουν ακόμη και τις απλές καθημερινές δραστηριότητες δύσκολες.

Ακολουθούν:

  • Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές.
  • Η απώλεια ακοής και άλλες παθήσεις των αισθητηρίων οργάνων.
  • Οι πτώσεις και οι τραυματισμοί.
  • Τα χρόνια μη μεταδοτικά νοσήματα.
  • Οι παθήσεις που συνδέονται με το αυξημένο σάκχαρο και την παχυσαρκία.

Οι συγκεκριμένες κατηγορίες αντιπροσώπευαν συνολικά περισσότερο από το 57% των ετών κακής υγείας παγκοσμίως το 2023.

Παχυσαρκία, σάκχαρο και καθιστική ζωή

Ιδιαίτερο βάρος δίνουν οι επιστήμονες στους παράγοντες κινδύνου που μπορούν, ως έναν βαθμό, να τροποποιηθούν.

Το αυξημένο σάκχαρο αίματος και ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος συγκαταλέγονται στις βασικές αιτίες διεύρυνσης του χάσματος νοσηρότητας. Η παχυσαρκία, η κακή διατροφή και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη, καρδιαγγειακών νοσημάτων και προβλημάτων κινητικότητας.

Η άσκηση δεν αποτελεί πανάκεια ούτε μπορεί να αποτρέψει κάθε ασθένεια. Παραμένει, ωστόσο, ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη διατήρηση της μυϊκής δύναμης, της κινητικότητας και της αυτονομίας, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος.

Η τακτική κίνηση, η σωστή διατροφή, ο έλεγχος του σωματικού βάρους και οι προληπτικές εξετάσεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ή επιδείνωσης πολλών χρόνιων παθήσεων.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ατομικό

Η μελέτη δεν μεταφέρει αποκλειστικά την ευθύνη στον πολίτη. Η υγεία επηρεάζεται από το εισόδημα, τις συνθήκες εργασίας, το περιβάλλον, τις κοινωνικές ανισότητες και την πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης.

Για να περιοριστούν τα χρόνια κακής υγείας, απαιτούνται ισχυρότερη πρωτοβάθμια περίθαλψη, προγράμματα πρόληψης, έγκαιρη αντιμετώπιση των χρόνιων νοσημάτων, υπηρεσίες αποκατάστασης και ουσιαστική υποστήριξη της ψυχικής υγείας.

Το πραγματικό στοίχημα, πλέον, δεν είναι μόνο πόσα χρόνια θα ζήσει κάποιος. Είναι πόσα από αυτά θα μπορέσει να τα ζήσει όρθιος, δραστήριος και ανεξάρτητος.

Γιατί η μακροζωία από μόνη της δεν αρκεί. Σημασία έχει τα επιπλέον χρόνια να είναι χρόνια ζωής και όχι απλώς χρόνια επιβίωσης.

Ελλάδα