Με βαριά ατζέντα και καθαρό πολιτικό στίγμα ξεκίνησε η εκπομπή του Σάββα Καλεντερίδη, όπου το δημογραφικό και το μεταναστευτικό παρουσιάστηκαν ως συγκοινωνούντα δοχεία που –όπως ειπώθηκε– οδηγούν σε ιστορική αλλοίωση του πληθυσμιακού και πολιτισμικού αποτυπώματος της χώρας με ορίζοντα το 2050. Ο παρουσιαστής έθεσε από την αρχή τον τόνο, συνδέοντας τη ροή παράτυπης μετανάστευσης με τη γεωπολιτική πίεση στο Αιγαίο, τον ρόλο της Τουρκίας, τα γκρίζα “πατήματα” και –όπως υπογράμμισε– μια ευρωπαϊκή υποκρισία που συχνά μιλά για “αλληλεγγύη” αλλά αφήνει την Ελλάδα να σηκώνει το βάρος στην πρώτη γραμμή.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε ο αρχιπλοίαρχος ε.α. του Λιμενικού, Κωνσταντίνος Καραγάτσος, ο οποίος μίλησε με επιχειρησιακή εμπειρία και “ευρωπαϊκό” υπόβαθρο, περιγράφοντας τι είναι πραγματικά η Frontex, πώς λειτουργεί στο Αιγαίο και –κυρίως– γιατί η Ελλάδα παραμένει χωρίς κρίσιμα εργαλεία επιτήρησης που θα μπορούσαν να μειώσουν ρίσκο και να αποτρέψουν τραγωδίες.

«Από μέσα» η Frontex: γιατί ιδρύθηκε, πού πατά και τι καταγράφει

Ο Καραγάτσος παρουσίασε συνοπτικά το υπηρεσιακό του αποτύπωμα (Υπουργείο Ναυτιλίας, Διεύθυνση Προστασίας Θαλασσίων Συνόρων, Λιμεναρχεία Μυτιλήνης–Πειραιά, συμμετοχή σε συντονιστικά όργανα, θητεία στη Frontex) και εξήγησε ότι η Frontex ιδρύθηκε το 2005, με έδρα τη Βαρσοβία, σε μια επιλογή που –όπως είπε– είχε και πολιτική στόχευση «ισορροπιών» προς τα νέα κράτη-μέλη.

Στη συνέχεια “ξεδίπλωσε” δύο κομβικές ευρωπαϊκές τομές, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Περιπολιών στη Μεσόγειο και το EUROSUR, το ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης που επιχειρεί να ενώσει εικόνα, δεδομένα και ανταλλαγή πληροφοριών για τα θαλάσσια σύνορα.

Το κρίσιμο μήνυμα: «Η Frontex δεν αποδυναμώνει, εκθέτει θεσμικά την Τουρκία»

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στο επιχείρημα ότι η παρουσία της Frontex δεν “γκριζάρει” την Ελλάδα. Αντίθετα, όταν τα ευρωπαϊκά μέσα δέχονται τουρκικές οχλήσεις περί δήθεν δικαιοδοσίας, αυτές καταγράφονται, “ανεβαίνουν” θεσμικά και παράγουν ευρωπαϊκό αποτύπωμα που εκθέτει την Άγκυρα μέσα στο ίδιο το πλαίσιο της Ε.Ε. Ο Καλεντερίδης το έθεσε ωμά. Στην πράξη, η Τουρκία δεν βρίσκει απέναντί της μόνο το ελληνικό πλήρωμα, αλλά και ευρωπαϊκά πληρώματα που δεν δέχονται “μάθημα” κυριαρχίας.

«Δεν φεύγει σκάφος χωρίς να το ξέρουν»: Η καταγγελία για ανοχή-συνεργασία

Στο πιο “καυτό” σημείο, ο Καραγάτσος μίλησε ευθέως για τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό ως σύστημα ανοχής – αν όχι έμμεσης συνεργασίας – στη διακίνηση. Η εκτίμησή του ήταν σαφής. Δεν μπορεί να αποπλεύσει σκάφος από τουρκικές ακτές χωρίς γνώση των αρχών, ακόμη κι αν δεν υπάρχει ευθεία υποστήριξη.

Παράλληλα, περιέγραψε την αδυναμία της Ε.Ε. να “δέσει” την Τουρκία, παρά τα δισεκατομμύρια και το πλαίσιο της κοινής δήλωσης του 2016. Κατά τη γραμμή της συζήτησης, το πρόβλημα έγινε χειρότερο μετά το 2020, καθώς η Άγκυρα –όπως αναφέρθηκε– δεν δέχεται επιστροφές, ακυρώνοντας στην πράξη τη λογική “ένα προς ένα”.

Νομιμότητα και επιχειρήσεις: Αποτροπή vs pushback

Ένα μεγάλο κομμάτι της κουβέντας “κούμπωσε” πάνω στο νομικό/επιχειρησιακό πλαίσιο: Σύμβαση Αμβούργου (SAR), ευρωπαϊκοί κανόνες εμπλοκής και –κυρίως– η διάκριση ανάμεσα σε νόμιμη αποτροπή και πρακτικές που συνιστούν pushback (σπρώξιμο/ρυμούλκηση). Ο Καραγάτσος απέρριψε τις πρακτικές επαφής/ρυμούλκησης και περιέγραψε τη “νόμιμη αποτροπή” ως διαδικασία με σήματα, ελιγμούς και διακοπή πορείας εξ αποστάσεως, ώστε το σκάφος να αλλάξει κατεύθυνση χωρίς επαφή, μειώνοντας νομικό και επιχειρησιακό κίνδυνο.

Το μεγάλο “κενό”: ΕΣΟΘΕ και χρόνος αντίδρασης

Κεντρικό κεφάλαιο έγινε το ΕΣΟΘΕ (Ενιαίο Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης). Ο Καραγάτσος υποστήριξε ότι η Ελλάδα –με εξαίρεση ορισμένα στρατιωτικά παρατηρητήρια– δεν διαθέτει ολοκληρωμένο επίγειο σύστημα επιτήρησης, την ώρα που άλλες χώρες έχουν προχωρήσει (αναφορά σε Ισπανία με εκτεταμένο δίκτυο αισθητήρων και σε Κύπρο με ισχυρά ραντάρ).

Το συμπέρασμα της εκπομπής ήταν ευθύ: η μη υλοποίηση ενός πλήρους πλέγματος επιτήρησης μεταφράζεται σε μικρότερο χρόνο αντίδρασης, σε περισσότερο ρίσκο, σε μεγαλύτερα επιχειρησιακά βάρη για τα πληρώματα και –τελικά– σε τραγικές καταλήξεις που θα μπορούσαν να έχουν προληφθεί.

«Λιμενικό ή Ακτοφυλακή;» – Πρόταση για ριζική αναμόρφωση

Στο τελευταίο τρίτο, η συζήτηση πήγε στρατηγικά: τι είναι “Λιμενικό” και τι “Ακτοφυλακή”, πώς δουλεύουν τα μοντέλα σε ΗΠΑ, Γαλλία, Ιταλία και γιατί –σύμφωνα με τον Καραγάτσο– η Ελλάδα χρειάζεται ριζική αναμόρφωση. Η θέση που ανέπτυξε ήταν ότι απαιτούνται διακριτοί πυλώνες ή ακόμη και δύο σώματα:

  • ένα Λιμενικό με έμφαση στο διοικητικό/ναυτιλιακό σκέλος,

  • και μια αμιγής ελληνική ακτοφυλακή για το security στη θάλασσα, με μέσα ανοιχτής θαλάσσης, αεροναυτική συνεργασία και δυνατότητα επιτήρησης ΑΟΖ και κρίσιμων υποδομών (αγωγοί, καλώδια, εξέδρες/θαλάσσιες εγκαταστάσεις).

Η εκπομπή έκλεισε με αναφορά στην επικείμενη/τρέχουσα έκδοση βιβλίου του Καραγάτσου ως “συμπύκνωση εμπειρίας” για ευρωπαϊκές πολιτικές, στρατηγικές και επιχειρησιακή συνεργασία στη διαχείριση συνόρων, με δεύτερο τόμο –όπως ειπώθηκε– να εστιάζει σε άσυλο, επιστροφές και προτάσεις περιορισμού της παράνομης μετανάστευσης.

Δείτε την εκπομπή:

Κωνσταντίνος Καραγάτσος Μεταναστευτικό Σάββας Καλεντερίδης LIFE