Τα ψεύτικα προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι πια μια περιθωριακή ιστορία του διαδικτύου. Αντίθετα, έχουν γίνει κομμάτι της καθημερινής εμπειρίας εκατομμυρίων χρηστών, επηρεάζοντας συζητήσεις, τάσεις, αντιδράσεις και πολλές φορές ακόμη και την ίδια την εικόνα που σχηματίζει κανείς για την πραγματικότητα.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν μπορεί να πει με ακρίβεια πόσα είναι. Παρά τις συνεχείς διαγραφές λογαριασμών από τις πλατφόρμες, ο πραγματικός αριθμός των fake accounts παραμένει ουσιαστικά άγνωστος. Και αυτό γιατί δεν υπάρχει ούτε κοινός ορισμός για το τι θεωρείται «ψεύτικο προφίλ», ούτε πλήρης εικόνα για το πόσοι τέτοιοι λογαριασμοί συνεχίζουν να λειτουργούν χωρίς να εντοπίζονται.

Το τοπίο είναι πολύ πιο σύνθετο απ’ όσο φαίνεται. Άλλο πράγμα είναι ένα απλό προφίλ με ψευδώνυμο, άλλο ένα bot που λειτουργεί αυτοματοποιημένα και άλλο ένα sock puppet account, δηλαδή ένας λογαριασμός που έχει δημιουργηθεί συνειδητά για να παραπλανεί, να χειραγωγεί ή να παρεμβαίνει σε δημόσιες συζητήσεις.

Οι ίδιες οι πλατφόρμες ανακοινώνουν κατά καιρούς ότι αφαιρούν εκατομμύρια, ακόμη και δισεκατομμύρια λογαριασμούς κάθε χρόνο. Αυτά τα νούμερα, όμως, δείχνουν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: πόσοι ψεύτικοι λογαριασμοί υπάρχουν και δεν εντοπίζονται ποτέ;

Οι χρήσεις αυτών των λογαριασμών είναι πολλές και καθόλου αθώες. Μπορούν να αξιοποιηθούν για τη διασπορά παραπληροφόρησης, για πολιτική ή ιδεολογική επιρροή, για τεχνητή διόγκωση δημοφιλίας μέσα από likes και shares, αλλά και για απάτες οικονομικού χαρακτήρα. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά συντονισμένα, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι μια άποψη ή μια αντίδραση είναι μαζική και αυθόρμητη, ενώ στην πραγματικότητα είναι οργανωμένη.

Αυτό ακριβώς το φαινόμενο οι ερευνητές το περιγράφουν ως «συντονισμένη μη αυθεντική συμπεριφορά» και το θεωρούν από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής. Το πρόβλημα είναι ότι ούτε η τεχνολογία δίνει πάντα καθαρές απαντήσεις. Αλγόριθμοι και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό ύποπτων λογαριασμών, όμως δεν είναι αλάνθαστα. Κάποιες φορές «δείχνουν» πραγματικούς χρήστες ως bots και άλλες αφήνουν ύποπτα δίκτυα να περνούν κάτω από το ραντάρ.

Η δυσκολία αυτή εξηγείται απλά. Δεν υπάρχει ένα πλήρες και βέβαιο σημείο αναφοράς, ένας καθολικός κατάλογος αυθεντικών και ψεύτικων λογαριασμών. Άρα, κάθε εκτίμηση βασίζεται σε πιθανότητες και ενδείξεις, όχι σε απόλυτη βεβαιότητα.

Υπάρχουν, πάντως, ορισμένα στοιχεία που μπορούν να βάλουν έναν χρήστη σε υποψίες. Περίεργα ή τυχαία ονόματα, έλλειψη προσωπικού περιεχομένου, φωτογραφίες που μοιάζουν τεχνητές ή γενικές, μονοθεματικές αναρτήσεις με υπερβολική συχνότητα, αλλά και μαζικές δημοσιεύσεις την ίδια στιγμή, είναι μερικά από τα πιο συνηθισμένα σημάδια. Από μόνα τους, όμως, δεν αποδεικνύουν τίποτα.

Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή νομοθεσία υποχρεώνει τις μεγάλες πλατφόρμες να δημοσιεύουν εκθέσεις διαφάνειας. Στην πράξη, όμως, οι εκθέσεις αυτές συχνά παραμένουν γενικές, χωρίς την απαιτούμενη λεπτομέρεια, αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα για το πόσο ουσιαστικά αντιμετωπίζεται το πρόβλημα.

Για τον απλό χρήστη, το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο. Στο σημερινό ψηφιακό περιβάλλον δεν αρκεί να βλέπει κάτι πολλές φορές για να το θεωρεί αληθινό. Η κριτική σκέψη, η διασταύρωση πληροφοριών και η αναζήτηση αξιόπιστων πηγών παραμένουν η μόνη σοβαρή άμυνα απέναντι σε ένα φαινόμενο που δεν φαίνεται να περιορίζεται.

Γιατί η αλήθεια είναι απλή: στα social media το πρόβλημα με τα ψεύτικα προφίλ είναι τεράστιο, αλλά το ακριβές μέγεθός του παραμένει στο σκοτάδι.

Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης